On September 16, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi, and Jakup Krasniqi will hear in The Hague whether they are found guilty or innocent of war crimes and crimes against humanity.
The verdict comes after more than three years of trial and a process that brought together two fundamentally different versions of how the Kosovo Liberation Army (KLA) functioned and the power the four defendants had within it.
The prosecution claims that they had sufficient authority to participate in a joint criminal plan.
The defense argues that the KLA was a decentralized guerrilla force and that real power was often at the local level.
Now, the judges of the Specialist Chambers must determine whether the crimes described in the indictment were committed and whether the Prosecution has proven the responsibility of each of the four accused beyond reasonable doubt.
The answer may give this decision significance beyond the case.
From the war to The Hague
The KLA emerged on the scene in the mid-1990s, after years of peaceful resistance by Kosovo Albanians to the violent regime of Slobodan Milosevic.
From small guerrilla groups, it grew into a force fighting against Serbian and Yugoslav forces. By 1998, the conflict had escalated into open war.
After the failure of the peace talks in Rambouillet, NATO began bombing Yugoslav targets in March 1999.
After 78 days, Belgrade agreed to withdraw its forces from Kosovo and the war ended.
The toll was heavy: more than 13,000 people were killed or disappeared, while hundreds of thousands of Albanians were expelled from their homes.
But the crimes of Serbian forces are not the subject of the current process in The Hague.
This case deals with other alleged crimes and the individual responsibility of the four defendants for them.
Thaçi, Veseli, Selimi and Krasniqi were part of the KLA leadership. Thaçi in the political wing, Veseli in intelligence, Krasniqi as spokesman and Selimi in the General Staff.
After the war, all four entered politics and held high state positions.
The process that would take them to The Hague was prompted by a Council of Europe report, drafted by former Swiss senator Dick Marty, alleging crimes committed by KLA members during and after the war.
In 2015, the Kosovo Assembly amended the Constitution and adopted the law that paved the way for the creation of the Specialist Chambers.
They became part of the Kosovo legal system, but with international judges and prosecutors and headquarters in The Hague.
Në nëntor të vitit 2020, pas konfirmimit të aktakuzës, Thaçi dha dorëheqje nga posti i presidentit. Ai, Veseli, Selimi dhe Krasniqi u transferuan në paraburgim në Hagë.
Të katërt u deklaruan të pafajshëm.
Për çfarë akuzohen?
Aktakuza përmban dhjetë pika: gjashtë për krime kundër njerëzimit dhe katër për krime lufte.
Ajo përfshin, mes tjerash, akuza për përndjekje, burgosje, arrestim dhe ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë.
Sipas aktakuzës, krimet e pretenduara janë kryer së paku nga marsi i vitit 1998 deri në shtator të vitit 1999, në disa lokacione në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë.
Viktimat e pretenduara përfshijnë serbë, romë dhe shqiptarë që konsideroheshin kundërshtarë të UÇK-së.
Në proces janë përfshirë 156 viktima.
Prokuroria pretendon se Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi ishin pjesë e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale”, që synonte marrjen dhe ushtrimin e kontrollit mbi Kosovën, përfshirë përmes frikësimit, keqtrajtimit, dhunës dhe largimit të atyre që konsideroheshin kundërshtarë.
Gjykimi nisi më 3 prill të vitit 2023.
Gjatë procesit, 134 dëshmitarë dëshmuan në sallën e gjyqit: 125 të thirrur nga Prokuroria, dy nga përfaqësuesi i viktimave dhe shtatë nga mbrojtja.
Në fund, Prokuroria kërkoi që të katërt të shpallen fajtorë në të gjitha pikat e aktakuzës dhe të dënohen me nga 45 vjet burgim.
Mbrojtja kërkoi pafajësi.
Dy versione për pushtetin brenda UÇK-së
Një pjesë e rëndësishme e procesit është përqendruar te mënyra se si funksiononte UÇK-ja dhe tek autoriteti real i udhëheqjes së saj.
Prokuroria argumentoi se UÇK-ja kishte një strukturë të organizuar dhe se katër të akuzuarit kishin autoritet të mjaftueshëm për të marrë pjesë në një plan të përbashkët për eliminimin e kundërshtarëve.
Mbrojtja paraqiti një version tjetër: UÇK-ja ishte një forcë guerile e decentralizuar dhe Shtabi i Përgjithshëm nuk kishte kontrollin që ia atribuon Prokuroria.
Në mesin e dëshmitarëve të mbrojtjes së Thaçit ishte ish-diplomati amerikan, James Rubin.
“Hashim Thaçi duhej t’u drejtohej këtyre komandantëve të [UÇK-së] për informacion, njohuri, vendime… Kështu që, unë e kam parë duke treguar respekt ndaj tyre për çështjet përmbajtjesore të UÇK-së”, dëshmoi Rubin.
Çfarë duhet të provohet?
Dy forma të përgjegjësisë penale kanë zënë vend të rëndësishëm në debat: “ndërmarrja e përbashkët kriminale” dhe “përgjegjësia komanduese”.
E para lidhet me pyetjen nëse të akuzuarit morën pjesë në një qëllim të përbashkët kriminal. E dyta, mes tjerash, me atë nëse kishin kontroll efektiv mbi vartësit dhe nëse dinin ose kishin arsye të dinin për krimet.
Mark Ellis, drejtor ekzekutiv i Odës Ndërkombëtare të Avokatëve, thotë se gjykatësit fillimisht duhet të përcaktojnë nëse Prokuroria e ka provuar ekzistencën e qëllimit të përbashkët kriminal.
“Detyra e parë, mendoj unë, do të jetë të vendoset nëse ky qëllim i përbashkët është vërtetuar përtej dyshimit të arsyeshëm dhe, pastaj, natyrisht, të kalohet te vlerësimi i pjesëmarrjes së secilit të pandehur në këtë plan të përbashkët”, thotë Ellis për Radion Evropa e Lirë.
Për përgjegjësinë komanduese, sipas tij, struktura e UÇK-së merr rëndësi të veçantë. Nëse Shtabi i Përgjithshëm kishte autoritet real mbi zonat, kjo mund ta forcojë argumentin e Prokurorisë. Nëse pushteti ishte kryesisht te komandantët lokalë, mund ta dobësojë atë.
Timothy Waters, profesor i së Drejtës në Universitetin e Indianës, e sheh një sfidë tjetër: lidhjen mes krimeve të pretenduara dhe personave që nuk akuzohen se i kanë kryer drejtpërdrejt ato.
“Ajo që nuk kemi është një video që mund të tregojë lidhjen mes atij krimi dhe dikujt si Thaçi… Në shumë prej këtyre rasteve, vetë krimet nuk vihen në dyshim. Por, është lidhja ajo që është shumë e vështirë të provohet”, thotë Waters për Radion Evropa e Lirë.
Pse ky vendim mund të ketë rëndësi përtej rastit?
Juridikisht, në gjyq janë katër individë, jo UÇK-ja.
Por, ekspertët thonë se mënyra se si gjykata do t’i trajtojë format e përgjegjësisë penale mund të ketë rëndësi edhe përtej tyre.
Waters thotë se teoria e “ndërmarrjes së përbashkët kriminale” mund të shtrihet gjerësisht.
“Askush nuk e thotë formalisht se UÇK-ja është në gjyq, apo diçka e tillë. Në gjyq janë këta katër persona. Por, teoria mbi të cilën mbështetet rasti, nuk përfundon me ta. Logjikisht, ajo shtrihet edhe te shumë njerëz të tjerë”, thotë ai.
SHIKONI EDHE:Waters: Teoria që lidh Thaçin dhe të tjerët me krime mund të shtrihet shumë gjerë
Kjo, sipas tij, nuk do të thotë se persona të tjerë do të gjykohen, por se mënyra se si zbatohet kjo teori, mund të ketë implikime më të gjera.
Ellis shton se arsyetimi i gjykatës mund të ketë rëndësi edhe për zhvillimin e së drejtës penale ndërkombëtare.
“Kështu funksionon e drejta ndërkombëtare. Ajo vazhdimisht ndërtohet mbi vendimet e mëparshme. Rast pas rasti, vendimet përcaktojnë dhe ripërcaktojnë elemente të teorisë juridike. Pikërisht kjo do të ndodhë edhe këtu”, thotë ai.
Verdikti dhe ajo që vjen pas tij
Vendimi mund të lexohet edhe politikisht.
Waters thotë se një dënim mund të përdoret në Serbi për të forcuar narrativin kundër UÇK-së, ndërsa në Kosovë mund të interpretohet si gjykim ndaj luftës çlirimtare.
Një pafajësi, sipas tij, mund të ngrejë pikëpyetje për arritjet e Dhomave të Specializuara.
“Qoftë pafajësi apo dënim, vendimi do të ndikojë në politikën brenda vendit, në rajon dhe në Shtetet e Bashkuara - aq sa SHBA-ja do t’i kushtojë vëmendje”, thotë Waters.
SHIKONI EDHE:16 shtatori në sytë e kosovarëve nga Buroja në Podujevë
Megjithatë, 16 shtatori nuk do të jetë domosdoshmërisht fundi i procesit.
Aktgjykimi i Trupit Gjykues do të jetë i shkallës së parë dhe palët kanë të drejtë ta apelojnë.
Dhomat e Specializuara kanë dhënë edhe më parë dënime.
Salih Mustafa and Pjetër Shala have been convicted of war crimes, while Hysni Gucati and Nasim Haradinaj have been convicted of crimes against the administration of justice.
Thaçi, meanwhile, also faces a separate trial for alleged obstruction of justice.
But the case against him, Veseli, Selim and Krasniqi for war crimes and crimes against humanity is the most extensive and complex process the Specialist Chambers have conducted so far.
The verdict in this case comes at a particularly sensitive moment for Kosovo, which is facing a deep political and institutional crisis. /Taken from Radio Free Europe
