From "Jewish reserve homeland" to opening doors: How Rama is bringing Albania closer to Israel

After the statements of former Secretary of State Anthony Blinken in Tirana, the Israeli Foreign Minister became the second senior diplomat to praise Edi Rama during a visit to Tirana. But while numerous conspiracy theories continue to abound about the former, regarding the assistance he gave to the Albanian regime, Gideon Sa'ar's motives are much more readable. Edi Rama, with a personal decision, has torn down the doors of his country to the Jews. 

The story that has been revived in recent months, especially with the proposal to establish a Jewish museum in Vlora, begins in  March 2018 , when our prime minister put forward a thesis that many have forgotten, that of Albania as "a reserve homeland for Jews." 

The statement was made during a ceremony at the White House, where he was honored for his contribution to preserving the memory of the Holocaust. 

But this was no coincidence. In Israel on October 24, 2024, he reiterated this thesis, emphasizing the possibility of a second homeland for the Jews.

A month earlier, on September 12, 2024 , during the visit of Israeli President Herzog to Tirana, the Prime Minister had presented the connection between the two countries as part of Albanian history and identity. In the same statement, he spoke about the possibility of further developing economic cooperation and welcoming Israeli tourists, entrepreneurs and professionals who wish to come to Albania. 

This is where the crux of the matter lies, explaining how historical memory is being manipulated to turn it into a diplomatic line of conduct and to pave the way for Israeli businesses. At a time when the country's important museums are in tatters, the government has found 6.5 million euros to establish the Jewish Museum in Vlora amid much controversy.

While Rama plays the role of historian and talks about the percentage of Jews who once lived in Orikum, government agreements for the penetration of Israeli companies, at a time when they are anathema in many parts of Europe, are proceeding rapidly. 

Në shëndetësi, një nga projektet kryesore është partneriteti strategjik mes Qendrës Spitalore Universitare “Nënë Tereza” dhe Sheba Medical Center të Izraelit, i shpallur më 24 janar 2025.

Gjatë një vizite në Sheba Medical Center, te muaj pas marëveshjes, Rama e paraqiti projektin si një partneritet afatgjatë që synon të transformojë shërbimin spitalor shqiptar ndonëse për të publiku nuk ka të ditura as kostot, as detyrimet financiare, as mënyrën e zbatimit dhe rezultatet konkrete. Sa pacientë do të përfitojnë? Çfarë pajisjesh dhe teknologjish do të transferohen? Cilat shërbime do të përmirësohen dhe si do të matet suksesi i projektit? Këto dilema i bën edhe më të forta një projektligj në emër të të cili thuhet se dha dorëheqjen edhe ish ministrja e shëndetësisë, Evis Sala, atë për të kaluar në një dorë të vetme, tek një kompani izraelite, importimin e barnave ddhe paisjeve të spitaleve. 

Në fushën problematike të mbrojtjes, më 27 prill 2025, kompania shtetërore shqiptare KAYO nënshkroi një memorandum bashkëpunimi me kompaninë izraelite Elbit Systems për rihapjen e Akademisë së Aviacionit në Vlorë. Projekti parashikon trajnimin e pilotëve ushtarakë dhe civilë, si dhe të kontrollorëve të fluturimit. Por ashtu sikurse u bë publike më vonë, në KAYO është aksioner, miku çifut i Ramës, Ron Yeffet, që flet në emër të qeverisë, premton gara pa tender dhe sikurse po heton SPAK është përfshirë në tregti ilegale armësh. Përfshirja e kompanive të tjera izraelite garantohet nga një marrëveshje kuadër me Izraelin për kapacitetet mbrojtëse e miratuar nga këshilli i Ministrave në 10 shtator 2025. 

Një tjetër portë e hapur për izraelitët është ajo e sigurisë kibernetike. Pas sulmeve kibernetike të vitit 2022 ndaj institucioneve shqiptare, qeveria Rama e ka paraqitur bashkëpunimin me Izraelin si pjesë të përpjekjeve për të forcuar mbrojtjen e infrastrukturës digjitale. Në samitin Shqipëri–Izrael të 12 majit 2026, ku morën pjesë rreth 40 kompani izraelite, inovacioni, transformimi digjital dhe siguria kibernetike ishin ndër temat kryesore.

Hapja e dyerve për Izraelin nuk ka të ngjarë të shihet vetëm në biznes. Një dyshim i madh është se shteti hebre po ndikon në politikën e jashtme të vendit tonë duke e diktuar atë. Shembulli që përddoret shpesh është ai i i shtetit bektashi

Në shtator 2024, Edi Rama bëri publik propozimin për krijimin e një shteti sovran bektashi në Tiranë, me një status të veçantë dhe me disa tipare të krahasueshme me Vatikanin. Projekti u paraqit si një mënyrë për të promovuar moderimin fetar dhe tolerancën, duke e kthyer traditën bektashiane në një qendër ndërkombëtare shpirtërore.

Por menjëherë pas befasisë së kësaj ideje, të hedhur nga një njeri i vetëm, pa konsultim dhe me dyshimin se ajo kishte nga pas një lob të aq të fuqishëm sa zuri faqen e parë të New York Times, u ngritën disa pyetje: Pse u nevojitka një shtet i veçantë për të promovuar tolerancën? A është kjo zgjidhja më e përshtatshme për një vend laik? Cilat do të jenë kompetencat e këtij entiteti, marrëdhëniet e tij me shtetin shqiptar dhe mënyra e financimit? 

Askush nuk mund të vërë dorën në zjarr, me prova, se pas kësaj ideje qëndronin lobet hebereje, që ishin të intersuara për promovimin e një islami tolerant. Por nga turqia e Erdoganit, shumë e ndjeshme në këtë pikë, erdhën sinjale të forta, sidomos prej shtypit të kontrolluar turk.

Më 23 shtator 2024, gazeta turke Sabah publikoi një koment të gazetarit Melih Altınok me titullin: “A është shteti bektashi një projekt i Izraelit”? Edhe agjencia turke A Haber publikoi një shkrim që ngrinte pyetjen nëse pas projektit qëndronin Izraeli dhe George Soros, duke e vendosur nismën në një kontekst më të gjerë të rivalitetit për ndikim në Ballkan.

Në Turqi pati gjithashtu kundërshtime nga përfaqësues të komuniteteve alevi-bektashiane, të cilët vunë në pikëpyetje nevojën për një shtet fetar dhe përputhshmërinë e tij me traditën laike.

Afrimi i linjës diplomatike shqiptare me atë të Telavivit u vu re edhe në vizitën që kryeministri bëri në Izrael, pas sulmeve të 7 tetorit, ku ai dënoi rëndë Hamasin por i shmangu komentet për atë që shumëkush e quan si genocid të ushtrisë pushtuese ndaj banorëve civilë të Gazës. Një një kohë që pothuaje liderët më të rëndësishëm perendimorë i qenë shmangur fjalimeve në Keneset, Rama e bëri këtë me krenari duke pohuar madje se biri i tij i vogël mund të konvetrohej një ditë në fenë hebraike.

Më 26 janar 2026, Edi Rama, gjatë një seance të posaçme kushtuar vizitës së tij vuri në qendër historinë e shpëtimit të hebrenjve nga shqiptarët duke e lidhur atë me konfliktin e sotëm dhe duke përdorur një gjuhë të fortë kundër Hamasit se “pa çmontimin e plotë të tij nuk mund të ketë paqe të qëndrueshme”.

Por, ai pothuajse harroi një të vërtetë të thjeshtë se dënimi i terrorizmit të Hamasit nuk e përjashton detyrimin për të kërkuar mbrojtjen e civilëve palestinezë dhe respektimin e së drejtës ndërkombëtare humanitare.

Ai fjalim tregoi qartë se Rama e sheh marrëdhënien me Izraelin si më shumë sesa një partneritet ekonomik. Ai reket të ndryshojë identitetin diplomatik të vendit duke e vizatuar Shqipërisë si një shtet që e përdor historinë e vet për të ndërtuar lidhje të veçanta me Izraelin. 

What the purpose of this turn in foreign policy is, for now, can only be guessed at. But that it has happened is a fact and this was confirmed by the recent statements in Tirana by the head of Israeli diplomacy, Gideon Sa'ar, who considered Edi Rama as "one of the most extraordinary leaders in the world today."  

Lapsi.al