Following the war crimes convictions of former Kosovo Liberation Army leaders Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi and Rexhep Selimi, the "Ante Gotovina case" began to be mentioned by lawyers, commentators and the media in Kosovo as a point of reference for the appeals phase.
At first glance, the similarities are obvious.
The former Croatian general also received a severe sentence in the first instance, before the Appeals Chamber declared him innocent. The verdicts, in both cases, were met with objections and protests.
But what led Gotovina from conviction to innocence was a legal battle over the verdict itself.
And, at its center was a very concrete question: Where was the weak link?
From 24 years of imprisonment to innocence
On April 15, 2011, Ante Gotovina heard his sentence of 24 years in prison at the Hague Tribunal.
He was found guilty of crimes against humanity and violations of the laws or customs of war in connection with Operation Storm in 1995.
The court found that Gotovina and General Mladen Markac had participated in a joint criminal enterprise aimed at the permanent and forcible removal of the Serbian population from Krajina.
Markac was sentenced to 18 years in prison. The third defendant, Ivan Cermak, was acquitted.
The verdict sparked anger and distrust in Croatia, where the two generals were widely seen as heroes of the war for independence.
"A decision without evidence, purely political," said Danica Krivić, a pensioner from Zagreb, at the time.
But the battle that would change the outcome would not take place on the streets of the Croatian capital. It would take place within the verdict itself.
“The 200-meter standard”
When the defense appeared before the Appeals Chamber in May 2012, it focused on a very specific element: the so-called “200-meter standard.”
In the first instance, the judges had used this distance to assess the artillery attacks in Krajina.
Shots that fell more than 200 meters from an identified military target were used as evidence of unlawful attacks.
Payam Akhavan, then part of Gotovina's defense team, says that this was precisely where one of the crucial weaknesses of the verdict lay.
According to him, the 200-meter limit was not supported by evidence, but had become a key link in the reasoning linking the attacks to the joint criminal enterprise.
“Ishte fiks ajo premisë e gabuar që u bë baza e gjithë teorisë së ndërmarrjes së përbashkët kriminale. Por, e gjithë çështja ishte si një shtëpi prej letrash dhe sapo u hoq letra e ‘200 metrave’, u shemb e gjithë struktura. Për fat, gjithçka përfundoi mirë. Dhoma e Apelit pranoi se një trup gjykues nuk mund thjesht të shpikë prova”, thotë Akhavan për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.
Dhoma e Apelit ishte unanime se standardi prej 200 metrash ishte përdorur gabimisht.
Por, për pasojat e këtij gabimi, gjyqtarët u ndanë.
Me tri vota kundër dy, shumica arriti në përfundimin se, pa atë standard, nuk qëndronte konstatimi për sulmet e paligjshme me artileri. Kështu ra edhe konstatimi për ndërmarrjen e përbashkët kriminale.
Më 16 nëntor 2012, dënimet u përmbysën dhe Gotovina dhe Markaç u shpallën të pafajshëm.
“Kjo është fitorja jonë e përbashkët. Në luftë kishim ‘Stuhinë’, e kjo ishte ‘stuhia’ jonë ligjore. Fituam dhe u përmbyll gjithçka”, tha Gotovina pas vendimit.
Aktgjykimi, hallkë pas hallke
Pas asaj që Gotovina e quajti “fitore”, ishin muaj të tërë përgatitjesh për ta zbërthyer aktgjykimin dhe për të gjetur pikën ku mund të sfidohej.
Akhavan thotë se kjo kërkonte që provat dhe ligji të shiheshin nga një perspektivë e re.
“Mendoj se është shumë e rëndësishme që provat dhe ligji të shihen me një sy të ri. Të shqyrtohet hallkë pas hallke zinxhiri i provave dhe arsyetimi juridik, mbi të cilin është mbështetur konstatimi për ndërmarrjen e përbashkët kriminale”, thotë ai.
Në praktikë, ta shihje çështjen me “sy të ri” nënkuptonte edhe zgjerimin e ekipit.
Tomisllav Kuzmanoviq, atëherë pjesë e mbrojtjes së Markaçit, thotë se për apel u angazhuan edhe dy juristë të rinj - Kai Ambos dhe John Jones - për ta analizuar aktgjykimin nga një kënd tjetër.
Ekipet e Gotovinës dhe Markaçit, ndërkohë, bashkërendonin strategjinë aty ku interesat e tyre takoheshin.
“Më kujtohet ende biseda që bëra me [avokatin e Gotovinës] Lluka Mishetiq pas vendimit të shkallës së parë, për të ashtuquajturin standard prej 200 metrash, që ishte shfaqur nga askund. E kuptuam menjëherë se pikërisht aty duhej ta nisnim apelin. Kishim çështje të përbashkëta në mbrojtje, por secili ekip kishte qasjen e vet. Secili i sfidonte gjetjet e gjykatës në mënyrën e vet, por qasjet tona plotësonin njëra-tjetrën”, kujton Kuzmanoviq për Exposenë.
Argumenti nuk mbeti vetëm në duart e juristëve.
Mbrojtja kërkoi ta testonte standardin prej 200 metrash edhe nga pikëpamja ushtarake. Një prej ekspertëve të angazhuar ishte Geoffrey Corn.
“Nga pikëpamja ushtarake, ky standard ishte arbitrar. Nuk ekziston ndonjë rregull ushtarak, sipas të cilit çdo goditje që bie jashtë një distance të caktuar nga objektivi, konsiderohet automatikisht e paligjshme”, thotë Corn, tani në Shkollën e Drejtësisë të Universitetit të Teksasit, për Exposenë.
Çfarë bëri shteti kroat?
Ndërtimi i një apeli të tillë kërkonte edhe diçka tjetër: resurse.
Pas dënimit, mbështetja e shtetit kroat u bë e qartë edhe publikisht.
Kryeministrja e atëhershme, Jadranka Kosor, e quajti të papranueshëm konstatimin për ndërmarrjen e përbashkët kriminale dhe tha se Qeveria do t’i përdorte mundësitë ligjore që ai të rrëzohej në apel.
Qeveria angazhoi edhe Akademinë kroate të Shkencave Juridike për një studim mbi këtë koncept.
Radio Evropa e Lirë tentoi të kontaktonte Kosorin dhe vetë Gotovinën, por nuk mori përgjigje.
Ministri i Drejtësisë në periudhën kyç të apelit, Orsat Mileniq, u përgjigj se nuk do që të komentojë për këtë temë.
Marko Millanoviq, profesor i së Drejtës Ndërkombëtare Publike në Universitetin e Readingut, thotë se mbështetja e shtetit kroat shkonte përtej financimit.
Ajo përfshinte hetues dhe ekspertë, por edhe qasje në dokumente shtetërore, përfshirë materialet nga takimi i Brijunit, ku, vetëm pak ditë para Operacionit “Stuhia”, udhëheqja kroate diskutoi dhe finalizoi planet për të.
Transkripti i atij takimi u bë një nga provat kryesore në gjykimin ndaj Gotovinës.
Millanoviq thotë se shteti kroat kishte edhe një interes më të gjerë.
“Ata po mbronin një narrativ, një version zyrtar të së vërtetës. Në rastin e Kroacisë, ishte versioni i së vërtetës i elitave politike kroate. Ndaj, nuk kishte rëndësi vetëm fati i atyre individëve, por edhe kauza në tërësi”, thotë ai për Exposenë.
Por, mbështetja e shtetit dhe strategjia e mbrojtjes nuk ishin e njëjta gjë.
Avokatët që punuan në rast, thonë se Kroacia siguronte financim dhe resurse, por se vendimet juridike mbeteshin tek i akuzuari dhe ekipi i tij.
“Në një proces penal, i akuzuari është ai që vendos. Ai duhet t’i japë udhëzime avokatit. Dhe tani, meqë kanë kaluar 14 vjet, mund të them se në këtë aspekt nuk ka pasur asnjë problem në marrëdhënien mes ekipit mbrojtës dhe gjeneralit Gotovina”, thotë Akhavan.
Nga Gotovina te Thaçi dhe të tjerët
Tash, radha për apel është e ish-krerëve të UÇK-së: Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit.
Të katërt u dënuan më 16 shtator për krime lufte, me dënime nga 13 deri në 25 vjet burgim.
Gjykata konstatoi se ata kishin kontribuar në një ndërmarrje të përbashkët kriminale, ndërsa mbrojtja paralajmëroi se do ta sfidojë aktgjykimin.
Në debatin për atë që mund të ndodhë në apel, rasti Gotovina është kthyer në pikë reference.
Por, sa larg mund të shkojë ky krahasim?
Për Cornin, dallimi është thelbësor.
“Në rastin Gotovina, çështja nuk ishte nëse ai mbante përgjegjësi për veprimet e vartësve të tij. Si komandant i operacionit, kjo merrej si e mirëqenë. Çështja ishte nëse veprimet e tyre përbënin shkelje të ligjit. Te Thaçi është ndryshe. Nuk kontestohet se pjesëtarë të UÇK-së kanë kryer shkelje të së drejtës ndërkombëtare humanitare. Pyetja është nëse Thaçi mban përgjegjësi për ato shkelje”, thotë Corn.
Kjo do të thotë se përvoja e Gotovinës nuk mund të kopjohet.
Por, një mësim prej saj mbetet: apeli duhet të gjejë pikën ku provat dhe arsyetimi juridik nuk qëndrojnë.
In Gotovina, that point was the “200-meter rule.” In Thaçi and others, the defense must ask whether within the reasoning linking them to crimes through joint criminal enterprise, there is a link that is not supported by evidence or the law.
“It may be that a single, but crucial, premise is wrong, and its overthrow leads to the overturning of the entire finding of joint criminal enterprise. In some cases, it may be a factual finding that is not supported by the evidence; in other cases, it may be an error of law,” says Akhavan.
A team built for appeal
This is why Kuzmanovic sees the appeal phase as a separate job.
According to him, it requires a specially built team to dissect the verdict and identify errors that could affect the outcome.
“In my opinion, it is very important that they have strong appeal teams and sufficient support. I believe that Kosovo has allocated significant resources to the defense teams. This support should continue, and even increase, so that they have a real chance on appeal. They can also do what we have done: engage experts from abroad, for a different perspective and additional support. For us, this was very useful,” says Kuzmanović.
Radio Free Europe/Radio Liberty asked to speak with Lluka Mishetiq, Thaçi's lawyer, who had also defended Gotovina on appeal, to understand what of that experience might be relevant to the phase that now awaits the defense of the KLA four.
But, Misetic said he does not plan to give interviews in the near future.
Radio Free Europe also asked the Kosovo Government what concrete steps it plans after the verdict, but received no response.
Prime Minister Albin Kurti, however, publicly announced support for the coming phase.
"The Government of the Republic of Kosovo is committed to providing support, in every way and with all the means at its disposal, with the aim of correcting the verdict of the Specialist Chambers against the former KLA leaders, which is legally and morally unjust and historically and factually incorrect," Kurti wrote on Facebook.
The Government did not clarify what this support specifically means.
But if the Gotovina case offers a lesson, it is not that a severe sentence is necessarily overturned on appeal.
It is that the appeal is won or lost within the verdict itself: on the evidence, the law, and the links that connect them.
Akhavan says this requires putting emotions aside and examining the verdict calmly and methodically, to build the strongest possible argument.
Because, as he says: "The game is not over yet." /Taken from Radio Free Europe
