On February 17, 2008, Hashim Thaçi stood at the podium of the Kosovo Assembly and read the words that would define his place in the history of Europe's newest state.
"We, the leaders of our people, democratically elected, through this declaration, declare Kosovo an independent and democratic state," said Thaçi.
He was then 40 years old, the Prime Minister of Kosovo and the former political leader of the Kosovo Liberation Army.
His photograph in the Assembly became one of the defining images of February 17th.
Eighteen years later, another image of Thaçi enters Kosovo's history.
On September 16, 2026, he stood in a courtroom in The Hague and heard a panel of the Kosovo Specialist Chambers find him guilty of war crimes.
"The trial panel sentences you to a combined sentence of 25 years in prison," the verdict said.
Neither photograph erases the other, but, from this verdict, they will exist together.
The question is what this does not only to Thaçi's legacy, but also to the way the history of the state he helped create will be read.
What did The Hague judge?
Mark Ellis, director of the International Bar Association, says the legal answer doesn't leave much room for dilemma: these are two completely separate issues.
According to him, the Specialist Chambers were tasked with determining the criminal responsibility of four individuals - Thaçi and his comrades-in-arms, Kadri Veseli, Rexhep Selim and Jakup Krasniqi - and not with judging the state that was created later.
"They found these four individuals guilty of war crimes and for their individual responsibility. That's what the law states. There shouldn't be any other impact on the state," Ellis tells Radio Free Europe.
Regarding independence, the legal answer was given years ago.
In 2010, the International Court of Justice found that the February 17 Declaration did not violate international law.
Thaçi and Krasniqi are sentenced to 25 years in prison for war crimes, Veseli to 18, Selimi to 13.
The line was clearly drawn even in the Specialist Chambers: the goal of Kosovo's independence was not subject to criminal liability. The verdict dealt with crimes committed against persons perceived as opponents of the KLA.
However, what is clearly divided in a courtroom can be more easily united in the political battle over history.
A verdict that could take another life
It is here, according to researcher Abit Hoxha from Agder University in Norway, that the verdict could take on another life.
Not by changing Kosovo's legal status, but by entering into the much older clash over how its independence is interpreted.
Hoxha thotë se vendimi mund të lërë “një njollë të madhe” në këtë histori dhe pret që Serbia dhe Rusia, të cilat vazhdojnë ta kundërshtojnë pavarësinë e Kosovës, ta përdorin dënimin e Thaçit për të sfiduar narrativin mbi të cilin Kosova e ka ndërtuar shtetësinë e saj dhe për ta shtyrë këtë interpretim edhe përtej tyre.
“Vendet sikurse Qiproja, Rumania, Spanja, Greqia... do ta kenë shumë më të vështirë ta njohin pavarësinë e Kosovës, për shkak të këtij argumenti. Të gjithë njerëzit që janë kundërshtarë të Kosovës, do të thonë se themeli i shtetit të Kosovës është bërë mbi krime të luftës. Këtu është rreziku më i madh që unë e shoh”, thotë Hoxha për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.
Për vetë figurën e Thaçit, Hoxha përdor një përkufizim më të fortë. Ai e përshkruan si “babain e pavarësisë së Kosovës” - jo vetëm për faktin se lexoi Deklaratën, por për rolin që kishte në gjithë procesin që çoi deri tek ajo.
Është një rol që, sipas Hoxhës, aktgjykimi mund ta komplikojë, por nuk mund ta fshijë nga historia.
Kjo për faktin se rruga e Thaçit përshkoi disa prej etapave vendimtare të historisë së re të Kosovës.
Nga veprimtaria politike dhe roli udhëheqës në UÇK, ai kaloi në negociatat ndërkombëtare për Kosovën dhe, pas luftës, në krye të institucioneve të saj.
Ishte kryeministër kur u shpall pavarësia, më vonë president dhe një nga figurat kryesore në dialogun me Serbinë dhe në marrëdhëniet me Perëndimin.
Dy mënyra për ta kujtuar Thaçin
Por, kjo histori e gjatë politike ngre edhe pyetjen se sa mund të ndahet aktgjykimi i Hagës nga trashëgimia e Thaçit.
Për studiuesin Armend Bekaj nga Universiteti Uppsala në Suedi, mënyra se si do të kujtohet Thaçi nuk ka vetëm një përgjigje.
“Për shumëkë, Hashim Thaçi do të vazhdojë të jetë heroi i luftës dhe i paqes, por, njëkohësisht, edhe për shumëkë do të jetë një person, i cili u shpall fajtor për krime lufte. Besoj që kjo gjykatë, fatkeqësisht, ka ofruar material të bollshëm për politikanin, akademikun, gazetarin e sotëm, e nesërm, që të shkruajë vëllime të tëra si për njërin ekstrem, ashtu edhe për ekstremin tjetër”, thotë Bekaj për Exposenë.
Për ata që do ta lexojnë Thaçin vetëm përmes aktgjykimit, Bekaj shton se duhet kujtuar edhe konteksti: rruga e tij nga UÇK-ja deri te pavarësia u përshkua me mbështetje të fuqishme të Perëndimit, mbi të gjitha të Shteteve të Bashkuara.
Si dëshmi të këtij raporti, ai përmend edhe paraqitjen në mbrojtje të Thaçit të ish-zyrtarëve të lartë amerikanë, si Wesley Clark dhe James Rubin.
“Hashim Thaçi dhe liderët e tjerë të UÇK-së, dhe jo vetëm të UÇK-së, kanë qenë partnerë në çdo hap - prej kohës së rezistencës civile, rezistencës së armatosur drejt bërjes së Kosovës shtet - kanë punuar në një afërsi të jashtëzakonshme me miqtë euroatlantikë”, thotë Bekaj.
A duhet Perëndimi ta rilexojë atë periudhë?
Ky partneritet e zgjeron pyetjen përtej vetë Thaçit.
Nëse ai ishte një nga figurat kryesore me të cilat Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre punuan në rrugën drejt pavarësisë, a e detyron aktgjykimi i Hagës Perëndimin ta rilexojë edhe atë periudhë?
Charles Kupchan, ish-zyrtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Shteteve të Bashkuara dhe profesor në Universitetin Georgetown, nuk mendon kështu.
“...sepse Thaçi e bëri atë kalim, apo jo? Nga një udhëheqës i kohës së luftës, i dënuar tani për mizori, ai u bë një udhëheqës civil që ndihmoi Kosovën të ecte drejt pavarësisë dhe të ndërtonte marrëdhëniet e saj me Shtetet e Bashkuara, me fuqitë evropiane dhe me të tjerët. Prandaj, nuk mendoj se kjo do të ndryshojë”, thotë Kupchan për Exposenë.
Me fjalët e tij, verdikti mund të jetë një tronditje afatshkurtër, por jo një goditje që do të ndryshojë pozitën ndërkombëtare të Kosovës.
Ai nuk pret tërheqje të njohjeve, dëmtim të partneriteteve me Perëndimin apo pengim të rrugës euroatlantike. Sipas tij, as procesi i normalizimit me Serbinë nuk vihet në pikëpyetje.
Madje, në planin afatgjatë, ai sheh mundësinë edhe të një efekti pozitiv, nëse procesi shihet si dëshmi se drejtësia zbatohet njësoj për të gjithë.
“Kosova po luftonte për t’u mbrojtur nga spastrimi etnik dhe, për këtë arsye, lufta për pavarësi ishte një luftë e drejtë. Megjithatë, një luftë e drejtë nuk i justifikon krimet e luftës. Një padrejtësi nuk mund të arsyetohet me një padrejtësi tjetër. Nëse Thaçi dhe pjesëtarë të tjerë të UÇK-së kanë kryer krime lufte - edhe pse kauza për të cilën luftonin ishte e drejtë - atëherë mendoj se gjykata ka bërë atë që duhej të bënte”, thotë Kupchan.
Nga “George Washingtoni i Kosovës” te Haga
Ky kontrast nuk kaloi pa u vënë re edhe jashtë Kosovës.
Në raportimet për aktgjykimin, mediat ndërkombëtare e përshkruan Thaçin jo vetëm si ish-president dhe ish-udhëheqës të UÇK-së, por edhe si një nga figurat qendrore të pavarësisë.
AFP-ja e përmblodhi transformimin në një titull: “Nga ‘George Washingtoni i Kosovës’ në të dënuar në Hagë”. Krahasimi lidhet me një përshkrim që Joe Biden kishte përdorur për Thaçin gjatë kohës kur ishte nënpresident i Shteteve të Bashkuara.
Associated Press kujtoi se Thaçi, i cili u kthye nga Zvicra për t’iu bashkuar luftës në Kosovë, u pranua më pas nga udhëheqësit perëndimorë, mori pjesë në negociatat e Rambujesë më 1999 dhe u pa si një prej figurave që mund ta udhëhiqnin Kosovën drejt pavarësisë.
Guardian shkroi se Thaçi, dikur me qëndrime të ashpra, më pas u zhvendos drejt një profili politik më të moderuar.
The Times, po ashtu, e përmblodhi kontrastin që në titull: “‘Gjarpri’, hero i Kosovës, i dënuar për krime lufte”.
Një trashëgimi që tash ka dy anë
Kur pyetet se cili imazh i Thaçit do të peshojë më shumë pas disa dekadash - njeriu që ndihmoi ta çonte Kosovën drejt pavarësisë apo njeriu i dënuar për krime lufte - Kupchan nuk zgjedh mes tyre.
“As with other leaders who have done brave and valuable things, but who have also been accused of criminal acts, including war crimes, in the case of Thaçi there are both sides. It is a complicated legacy. Thaçi will be remembered for the role he played in leading Kosovo towards independence. But, at the same time, his legacy will now also be linked to this verdict,” says Kupchan.
The two moments are separated by just over 18 years.
Which of them will weigh more heavily in how Thaçi will be remembered remains a question for years to come.
But September 16th didn't just change his legacy.
In the same courtroom, Jakup Krasniqi was sentenced to 25 years in prison, Kadri Veseli to 18, and Rexhep Selimi to 13 - all for war crimes.
In Kosovo, the verdict was met with strong reactions and with the hope that the last word may not have been said yet.
Because, after more than three years of trial and a verdict that gave a total of 81 years in prison for the four former KLA leaders, attention now shifts to the appeal. /Taken from Radio Free Europe
