With the midterm elections approaching and the polls not looking good at all, the US administration seems to be thinking about Balkan-style electoral gifts - while at the same time tolerating space for those who are undoing democracy and denying war crimes.
Greetings from the East Coast, where this month has been particularly busy – from the annual gathering of world leaders at the UN General Assembly in New York, where everyone gets a chance to pose for photos and have their own stage to air their grievances (to the public in their own country), to Chinese President Xi Jinping’s official meeting with Donald Trump in Washington – a visit that, like the UNGA, was full of pomp and drab in terms of concrete results.
Domestically, the midterm elections are approaching and the campaign is starting to resemble more and more the ones we know from the Balkans. Trump is escalating his clash with the media that criticizes him, while, as another war, the one in Iran, makes Trump even more unpopular, he is returning to another Balkan political trick: when things get tough, he scatters taxpayers' money!
Trump has promised that, if Republicans retain their majority in Congress, every American adult will receive $5,000. However, such a measure would have to be approved by Capitol Hill, so it is still far from certain that Americans will actually receive this money – unlike Serbia, where the outgoing president distributes money from the state budget on the eve of elections, despite having no authority to do so.
While Balkan-style tactics are increasingly appearing in American politics, the Trump administration continues to focus on advancing its own interests, turning a blind eye to the erosion of democracy and the return of the 1990s past in the Balkans.
This was confirmed to some extent by US Secretary of State Marco Rubio in his statements on the sidelines of the UN General Assembly, when he said that, although Serbia may be "engaged in some issues that are potentially problematic and explosive" and that constitute international concern, the United States wants to deepen its strategic partnership with the Balkan state.
Silence for Dodik – and Mladic
Earlier this month, Deputy Assistant Secretary of State Daniel Lawton briefed members of Congress on US policy in the region during a hearing before the House Foreign Affairs Committee.
Ndërsa Lawton përsëriti se prioritetet janë stabiliteti (duke shpërfillur paqëndrueshmëritë e brendshme), avancimi i interesave tregtare të SHBA-së dhe lufta kundër krimit të organizuar, anëtarët e Kongresit ngritën disa pyetje të vështira. Të dyja partitë dukeshin të shqetësuara për të njëjtat çështje: Pse SHBA-ja nisi një dialog strategjik me Serbinë, ndërkohë që Beogradi po forcon lidhjet me Rusinë dhe Kinën? Pse u hoqën sanksionet ndaj ish-udhëheqësit të serbëve të Bosnjës, Milorad Dodik, nëse ai nuk hoqi dorë nga retorika e tij separatiste? A do të rrezikohet paqja në Kosovë nëse administrata zbaton synimin e saj për të reduktuar numrin e amerikanëve në misionin paqeruajtës të udhëhequr nga NATO-ja, KFOR?
Përgjigjet ishin të paqarta. Lawton tha se SHBA-ja dëshiron të jetë “partneri i preferuar” i Serbisë, edhe pse kompania energjetike serbe NIS vijon të jetë në pronësi ruse dhe Beogradi po blen armë dhe teknologji kineze. Ai shmangu një përgjigje të drejtpërdrejtë nëse do të mbështeste rikthimin e sanksioneve ndaj Dodikut për shkak të retorikës së tij të pandryshuar dhe lidhjeve të ngushta me Moskën, një çështje që u ngrit me këmbëngulje nga kongresmeni demokrat William Keating.
Kongresmeni paraqiti një raport, “Pay for Play”, që dokumenton se si lobimi intensiv i Dodikut me kompani të lidhura me Trump-in çoi në heqjen e sanksioneve ndaj tij, si dhe se si një kompani e lidhur me presidentin amerikan mori kontratën për të qenë operatori kryesor i gazsjellësit të Interkoneksionit Jugor në Bosnje. Lawton nuk komentoi mbi këto gjetje, por përsëriti se KFOR-i mbetet jetik për ruajtjen e paqes në Kosovë. Asgjë e re këtu.
Megjithatë, po të mos ishte kjo seancë dëgjimore, ndoshta nuk do ta kishim mësuar kurrë se çfarë mendon administrata Trump për nderimet e bëra në funeralin e ish-komandantit të serbëve të Bosnjës, Ratko Mlladiç, i cili u dënua për gjenocid në Srebrenicë.
Departamenti i Shtetit ka heshtur për këtë çështje, ndryshe nga një grup i vogël kongresmenësh që e përshkruan sjelljen e autoriteteve serbe gjatë funeralit si “thellësisht shqetësuese”. I pyetur nga një kongresmene demokrate nga Nevada, Lawton këmbënguli se SHBA-ja gjithashtu kundërshton glorifikimin e kriminelëve të luftës dhe se tragjeditë e krimet e viteve ’90 nuk duhet të shndërrohen në teatër politik.
Duke pasur parasysh situatën në terren, ku si Serbia, ashtu edhe Bosnja e Hercegovina janë zhytur në fushata zgjedhore, një deklaratë e tillë nga Uashingtoni ishte e vonuar prej kohësh. Heshtja ka favorizuar presidentin serb në largim, Aleksandër Vuçiç, i cili i tha CNN-it se nuk mori pjesë në funeralin e Mlladiçit, por se ai ishte funerali më i madh i 50 viteve të fundit. Me fjalë të tjera, ai, Vuçiçi, mbetet basti më i sigurt i Perëndimit.
Nga ana tjetër, reagimi ndaj vendimit të Hagës që dënoi ish-presidentin e Kosovës Hashim Thaçi, i cili u shpall fajtor për krime lufte, ishte i menjëhershëm. Po atë ditë, Departamenti i Shtetit publikoi një deklaratë ku tha se SHBA-ja respekton vendimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës dhe bëri thirrje për përmbajtje në retorikë.
Kontradiktat rreth vendimit për Thaçin
Por qëndrimi i Uashingtonit për këtë çështje përmban një kontradiktë të dukshme. Richard Grenell, i dërguari i posaçëm i Trump-it për misionet speciale (dhe ish-i dërguari për procesin e dialogut Kosovë-Serbi), e quajti vendimin “skandaloz” dhe i përshkroi gjyqtarët dhe prokurorët si “të marrë të majtë”.
Grenell e ka mbrojtur prej kohësh Thaçin dhe ka kritikuar ashpër prokurorin Jack Smith, i cili ngriti aktakuzën ndaj ish-presidentit të Kosovës. Grenell pretendon se, duke vepruar kështu, Smith shkatërroi një fitore të mundshme diplomatike të Trump-it, pasi, sipas tij, Thaçi ishte nisur drejt Uashingtonit në qershor 2020 për të nënshkruar një marrëveshje normalizimi me Serbinë, por u kthye menjëherë në Kosovë sapo u bë publike aktakuza.
Smith është gjithashtu në shënjestër sepse, pasi u emërua prokuror i posaçëm në Departamentin amerikan të Drejtësisë, ngriti dy aktakuza ndaj Trump-it – të cilat u pushuan pasi Trump u rizgjodh. Grenell e di mirë se Trump nuk i harron ata që i kanë dalë kundër në të kaluarën dhe se sulmet publike ndaj kundërshtarëve të presidentit janë një mënyrë e mirë për të dëshmuar besnikëri – diçka që Trump e vlerëson veçanërisht.
Megjithëse administrata Trump, që prej marrjes së detyrës, nuk ka reaguar asnjëherë ndaj zhvillimeve të brendshme në Serbi, çështja doli në qendër të vëmendjes falë kongresmenit Joe Wilson nga Karolina e Jugut, i cili paraqiti aktin “Supporting the Rule of Law, Building Institutional Justice, and Accountability” (“SRBIJA”).
Pavarësisht se është anëtar i Partisë Republikane dhe ka mbështetjen e Trump-it për rizgjedhjen e tij këtë nëntor, Wilson po sfidon politikën e administratës me këtë projektligj, i cili kërkon që SHBA-ja të pezullojë dialogun strategjik nëse nuk trajtohen çështjet që lidhen me zgjedhjet e lira dhe të ndershme, si dhe forcimin e lidhjeve me Rusinë, Kinën dhe Iranin. Propozimi gëzon mbështetje dypartiake, çka lë të kuptohet për një dakordësi më të gjerë mbi objektivin strategjik: një vend me të cilin Amerika bashkëpunon duhet të jetë i orientuar drejt Perëndimit dhe të ketë një qeveri të zgjedhur në mënyrë legjitime.
Wilson nuk u ndal te projektligji. Ai ka vazhduar ta kritikojë presidentin Vuçiç pothuajse çdo ditë dhe ka lënë të kuptohet se do të manipulojë zgjedhjet e parakohshme në Serbi, më 25 tetor, duke përdorur modele të aplikuara nga presidenti rus Vladimir Putin. Dega ekzekutive, megjithatë, duket e pashqetësuar nga këto akuza, ndërsa Departamenti i Shtetit ka thënë se po “monitoron nga afër përgatitjet për zgjedhjet”.
Pas zgjedhjeve të fundit parlamentare në Serbi, në dhjetor 2023, të cilat vëzhguesit ndërkombëtarë thanë se u shoqëruan me parregullsi, SHBA-ja dhe BE-ja i bënë thirrje së bashku Beogradit që të punonte për zbatimin e rekomandimeve të misionit vëzhgues të Zyrës së OSBE-së për Institucionet Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut. Është e vështirë të imagjinohet që Uashingtoni të dërgojë një mesazh të ngjashëm këtë herë.
Ndërkohë, në Senat u zhvillua një seancë dëgjimore për kandidatët e propozuar për ambasadorë në Serbi dhe Bosnje e Hercegovinë. Profesori i së drejtës Michael Young, i nominuar për Serbinë, dhe gjenerali në pension Ronald Johnson, i nominuar për Bosnjën, paraqitën vizionet e tyre për misionet përkatëse dhe iu përgjigjën pyetjeve të senatorëve.
Të dy konfirmuan se do të punonin mbi prioritetet e njohura të administratës Trump në rajon dhe treguan se synojnë t’i shërbejnë presidentit në mënyrë të kënaqshme. Senatori demokrat Chris Murphy bëri një pyetje të sikletshme: A do të ndihmonin ata një anëtar të familjes së Trump-it të promovonte investimin e tij privat, nëse ky investim do t’i sillte një përfitim të drejtpërdrejtë financiar familjes së presidentit? Si Young, ashtu edhe Johnson u përgjigjën se e konsideronin detyrë të tyre të promovonin të gjitha investimet amerikane gjatë kohës që shërbenin si ambasadorë.
Në fund të këtij debati, Murphy, disi i irrituar, tha: “Zotërinj, përgjigjja është jo! Nuk është e përshtatshme që ambasadori të lobojë në favor të projekteve që do ta pasurojnë presidentin ose familjen e tij. Kjo është një përgjigje e thjeshtë!”
Duke folur për projektet e familjes Trump në rajon, protestat kundër ndërtimit të një kompleksi luksoz turistik nga dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, kanë vazhduar në Shqipëri. Por kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, dorëheqjen e të cilit po e kërkojnë protestuesit, vazhdon ta mbrojë Kushner-in dhe pretendon se resorti do t’u sjellë përfitime qytetarëve shqiptarë.
Investimet amerikane u diskutuan gjithashtu nga ministri i Jashtëm shqiptar, Ferit Hoxha, dhe i dërguari i posaçëm i Trump-it për Partneritetet Globale, Paolo Zampolli, i cili vizitoi Tiranën këtë muaj. Zampolli konsiderohet një ndërmjetës jozyrtar për marrëveshjet e administratës Trump. Dikur ai u mburr se i kishte shitur Uzbekistanit “20 miliardë dollarë avionë Boeing për 20 minuta”. Së fundmi, ai publikoi në Instagram se po “shet astronautë” dhe se vendet nënshkruese të Marrëveshjeve Artemis do të kenë mundësinë të dërgojnë astronautët e tyre në hapësirë së bashku me homologët amerikanë.
Shqipëria nënshkroi së fundmi Marrëveshjet Artemis. Më herët, Serbia ishte i vetmi vend tjetër ballkanik që e kishte nënshkruar marrëveshjen. Ende nuk është e qartë se sa do të kushtojë kjo.
While it sells joint projects in space, here on Earth Washington is also cutting aid to countries that have initiated “strategic dialogue” processes with the US. North Macedonia was among four European countries for which the US plans to cut military aid by a total of $52 million, redirecting this money to conservative-leaning countries in Latin America.
As Republicans struggle to maintain their majority in Congress in the midterm elections and Trump's low approval ratings are not helping, it is clear that Washington will not hesitate to occasionally step on its allies' toes. (BIRN)
