After every sensational investigation by the Special Prosecution Office involving senior officials in his government, Prime Minister Edi Rama has always found a way to accuse the media.
In February of this year, Rama came to the defense of the former director under indictment of the National Agency for the Information Society, Mirlinda Karçanaj, considering the media reporting on her criminal case as "a massacre with homemade bombs, pot by pot."
In early March, the scene was repeated in an even more aggressive manner when the Prime Minister announced to the parliamentary group the majority's decision against lifting the immunity of former Deputy Prime Minister and former Minister of Infrastructure and Energy, Belinda Balluku.
Faced with data from the investigative file published by the media on how tenders worth hundreds of millions of euros were dictated, Rama accused journalists of being used by the prosecution "as a paramilitary force for the public condemnation and annihilation of their subjects."
The Prime Minister reduced the unraveling of suspected corruption cases to a noise that "boils ceaselessly in the 700 pots of our media and political bazaar" and to "perverse fantasies of social networks."
At the end of September, the prime minister again criticized the media leak of fragments from the investigative file against the head of the secret service, Vlora Hyseni, who is accused of leaking state secrets and supporting the perpetrator of the crime in favor of Ergys Agas.
"It took the investigative file data to flood through social channels and media outlets before the court ordered, like a coffin after a harvest, the restriction of their publication," he said in a recorded message from Mother Teresa Airport.
But now, the prime minister's rhetoric against the publication of data from investigative files has been translated into a legal initiative as part of proposed changes to the Criminal Procedure Code.
Article 103 of the draft law provides for a ban on the publication of court decisions on security measures as well as a ban on the transmission of images of persons deprived of liberty while they are subject to physical restraint measures, without their express consent.
I njëjti nen përcakton gjithashtu se publikimi i përgjimeve telefonike është gjithmonë i ndaluar, qoftë edhe i pjesshëm, “me përjashtim të pjesës së transkriptimit që citohet në arsyetimin e një vendimi ose që përdoret gjatë gjykimit”.
Ndalimi i raportimit mbi aktet e hetimeve paraprake zgjerohet ndjeshëm “deri në një vit pas vendimit të pushimit” ose “deri në fillimin e seancës së parë të shqyrtimit gjyqësor të themelit”.
Në relacion madje thuhet se “ndalohet edhe bërja publike e vetë faktit se një person është nën hetim”.
Përveç këtyre parashikimeve, në pikën 14 neni vendos kontroll paraprak mbi redaksitë, duke sanksionuar se për gazetarët dhe mediat që kanë tashmë në zotërim materiale që përmenden në këtë nen, publikimi bëhet vetëm me leje të gjykatës. “Në çdo rast, publikimi nuk mund të kryhet pa autorizimin gjyqësor,” thuhet në draft.
Këto parashikime priten me shqetësim nga ekspertët e lirisë së shprehjes, të cilët i thanë BIRN se nëse miratohet, drafti rrezikon të krijojë censurë paraprake në kundërshtim me nenin 22 të Kushtetutës së vendit, të krijojë barriera shtesë për gazetarinë hulumtuese si dhe t’i ekspozojë gazetarët ndaj padive, edhe në rastet kur referojnë dokumente të prokurorisë apo gjykatës.
“Përfundimisht, është një draft që promovon censurën, e që godet sidomos gazetarinë hulumtuese”, i tha BIRN Koloreto Cukali, drejtues i Këshillit Shqiptar të Medias, KSHM.
Gjyqtari, një redaktor paraprak i lajmit
Legjislacioni aktual i mbron hetimet paraprake dhe vendos në ekuilibër të drejtën për informim dhe mbrojtjes së sekretit hetimor. Ligji “Për të drejtën e informimit” vendos kufizime për aksesin në dokumente që konsiderohen sekrete hetimore dhe lidhen me fazën paraprake të hetimeve.
Blerjana Bino, drejtuese e Qendrës për Shkencë dhe Inovacion për Zhvillim, SCiDEV, pranon se mbrojtja e sekretit hetimor dhe prezumimit të pafajësisë janë interesa legjitime të shtetit. Megjithatë, Bino vëren se projektligji kapërcen në një regjim antikushtetues.
Sipas saj, problemi kryesor “është kalimi nga mbrojtja e sekretit brenda sistemit të drejtësisë te kontrolli paraprak mbi atë që mund të publikojë media”, një zhvendosje që kërkon rishikim serioz kushtetues dhe në raport me nenin 10 të Konventës Europiane për të Drejtat e Njeriut.
Bino thekson se pika 14 e nenit 103 e kthen gjyqtarin në redaktor paraprak të lajmit.
“Këtu nuk kemi thjesht përgjegjësi pas publikimit, sipas draftit leja e gjyqtarit bëhet kusht për të publikuar. Praktikisht kjo mund të vonojë investigimet, të humbasë aktualitetin e lajmit dhe të prodhojë vetëcensurë në redaksi. Kushtetuta garanton shprehimisht lirinë e shtypit dhe ndalon censurën paraprake,” tha Bino për BIRN.
Në të njëjtën linjë, Koloreto Cukali e konsideron kërkesën për autorizim gjyqësor, edhe kur dokumentet nuk përbëjnë sekret hetimor, si shkelje të drejtpërdrejtë të nenit 22, pika 3 të Kushtetutës, i cili ndalon censurën paraprake. Sipas tij, kjo procedurë sjell vonesa thelbësore dhe shërben si mjet “për t’i parandaluar redaksitë nga publikimi i informacioneve që janë esenciale për llogaridhënien e pushtetit”, duke u kthyer në “një barrierë për gazetarinë investigative”.
Përplasjen me shtyllat kushtetuese përmes së cilave mbrohet liria e shprehjes dhe ajo e medias e vërejnë edhe juristët. Ish-gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese Përparim Kalo i tha BIRN se ky shqetësim për draftin ligjor të ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale qëndronte.
“Edhe pse dispozita kufizohet vetëm në lidhje me materialet e përftuara në kuadër të procesit hetimor, mund të thuhet që ndërhyn në njëfarë mase në lëmin e të drejtave kushtetuese,”tha Kalo.
Ndërkohë, drafti ndalon edhe shpërndarjen e materialeve apo e “akteve të hetimeve paraprake, që nuk janë më të mbrojtura nga sekreti hetimor”. Neni 308/a ndalon organin procedues të publikojë se një person është nën hetim, pa bërë dallim mes një qytetari dhe një funksionari të lartë publik. Drafti po ashtu shmang Komisionerin për të Drejtën e Informimit.
Cukali paralajmëron se bllokimi i vendimeve dhe të dhënave deri në kalimin në gjykatë apo pushimin e çështjes krijon një terr të rrezikshëm informativ mbi abuzimet me pushtetin si dhe cënon totalisht transparencën.
“Bëhet fjalë për një periudhë të gjatë heshtjeje, black-out-i,” thotë Cukali, duke shtuar se kjo situatë u heq qytetarëve mundësinë të vëzhgojnë ndërhyrjet publike, “krijon hapësira për presione” ndaj drejtësisë, dhe heq mundësinë e medias për të ushtruar presion për llogaridhënie publike.
“Po ku mbetet transparenca këtu pastaj?” pyet ai, duke theksuar se për figurat politike dhe drejtuese, momenti kur paraqiten në prokurori apo në SPAK “është informacion vital për publikun”.
Sipas tij, ndalimi i raportimit krijon një mburojë ku lajmet dalin vetëm kur duan institucionet hetuese, duke e vrarë gazetarinë e pavarur.
Edhe Bino shpreh shqetësimin për bllokimin afatgjatë të informacionit nga hetimet, që sipas saj e godet thelbin e mbikëqyrjes publike.
“Zgjatja e ndalimit edhe pasi bie sekreti hetimor prek seriozisht funksionin ‘ëatchdog’ të medias, veçanërisht në çështje korrupsioni dhe në dosje që pushohen dhe nuk arrijnë kurrë në një gjykim publik,” vlerëson ajo.
Kurthi i licencës dhe hapja e dyerve për padi SLAPP
Ndërsa nenet më sipër parashikojnë ndalimet, neni 104 riformulon se kush mban përgjegjësi për publikimin e një sekreti duke e bërë gazetarin bashkëpërgjegjës me zyrtarët që e administrojnë procesin dhe duke hapur dyert që ai të paditet për shkaktim dëmi, edhe kur thjesht u është referuar dokumenteve të gjykatës dhe prokurorisë.
The draft provides for "civil liability for compensation for the damage caused", "criminal liability of the person when the violation also constitutes a criminal offense", and qualifies the action as "a disciplinary violation" when committed by a public servant or "persons exercising a profession for which a license is required".
The accompanying report of the draft law expressly clarifies that this provision extends liability beyond public servants. “Recognizing that the violation could equally come from a journalist, lawyer or other regulated professional,” the report states.
Point 2 of this article removes the prosecutor's monopoly on action in cases of breach of secrecy and stipulates that in addition to him, "the accused, victim, complainant or any party to the proceedings, whose rights have been affected by the breach (publication), may notify the body conducting the disciplinary proceedings, file a lawsuit for compensation for damage or file a criminal report when the fact constitutes a criminal offense."
For Blerjana Bino, this formulation in the report restores attempts at state control over the profession, following the January 2026 debate on the Criminal Code, when the notion of a "registered/known" journalist was introduced.
“This is problematic because journalism in Albania is not today a licensed profession in the sense of the law on regulated professions,” says Bino, raising questions about who will grant or revoke the license and what will happen to independent and investigative journalists. She recalls that European standards link the protection of Article 10 to the function of journalism and not to “possession of a license or status granted by the state,” warning that such an approach creates legal uncertainty and “an indirect risk for the regulation of the journalistic profession by the state.”
On the other hand, Koloreto Cukali warns that arming people under investigation with the right to sue journalists opens the door to strategic lawsuits against public participation, known as SLAPPs. In this case, creating lawsuits against them even for referencing or partial publication of materials or content of materials produced by the court and the prosecution.
"Businessmen and officials can use lawsuits to instill fear in newsrooms, threatening them with substantial legal costs, not to mention the stress in life and at work, even when journalists are right," concluded Cukali./ Reporter.al
