Former radical of Vojislav Seselj and minister of Slobodan Milosevic, Aleksandar Vučić, over the past decade, as an official of the new Progressive Party of Serbia, oriented himself towards the West and became its partner.
A decade and a half later, he abandoned the post of president of Serbia and entered the electoral race for the post of prime minister, after two years of protests and demands for early elections.
"In the first years he promised some changes and we, as a society, believed that he had learned something from the '90s, but in the end everything ended up in something that very much resembles the '90s," says Dušan Spasojević from the Faculty of Political Science in Belgrade.
In recent years, Spasojevic assesses, we see "authoritarian tendencies, unfinished business, corruption and unfulfilled promises."
The death of 16 people from the collapse of a shelter at the railway station in Novi Sad prompted massive protests and demands for accountability from the authorities.
The protesters, led by students in the blockade, demanded a change of government, saying that poor work on the reconstruction of that shelter and corruption had caused that tragedy.
Serbia under Vučić's leadership has seen a decline in freedoms, which was also highlighted in the latest report by the international organization, Freedom House.
In that report, Serbia was ranked among the countries with the greatest decline in human freedoms.
Meanwhile, Serbia has stalled in European integration, moving from initially being one of the leading countries, along with Montenegro, to almost the bottom of the list.
As of the end of 2021, no chapter has been opened in negotiations for membership in the European Union.
The decline of democracy, unresolved relations with Kosovo, and, above all, the failure to impose sanctions on Russia due to its invasion of Ukraine, are the main reasons for this stalemate.
Resigning eight months before the end of his term, Vučić said on September 27 that he knows he has made mistakes in various decisions.
"From the selection of people, sometimes even in the strategic aspect, but, I think, I have managed to correct this, while in the tactical aspect, of course, much more often," he declared, without specifying which decisions he was referring to.
What did he (not) do?
“Vučić is someone who has promised a lot,” says political scientist Dušan Spasojević, adding that in his early years he “did important things for the West.”
"The Brussels Agreement was a big deal, and it still is a big deal, it's still the foundation of Serbia's relations with Kosovo," he says.
Por Spasojeviqi thotë se me kalimin e kohës, mungesa e integrimeve të mëtejshme dhe veçanërisht “rritja e tendencave autoritare dhe korrupsioni e minuan pozitën nga e cila Vuçiqi u nis”.
Me Marrëveshjen e Brukselit më 2013 për normalizimin e marrëdhënieve mes Serbisë dhe Kosovës, u arrit pajtueshmëri për integrimin e serbëve të Kosovës në sistemin kosovar të drejtësisë dhe policisë.
Marrëveshja për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë deri më sot nuk është zbatuar.
Në Uashington u nënshkruan edhe marrëveshja për normalizimin e marrëdhënieve ekonomike në vitin 2020, si dhe ajo e Ohrit në pranverën e vitit 2023, e cila duhej të çonte drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse për normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë.
Ndërkohë, procesi i negociatave mes Serbisë dhe Kosovës ka ngecur, për çka të dyja palët fajësojnë njëra-tjetrën.
Ndodhi edhe sulmi i armatosur i një grupi serbësh të Kosovës në Banjskë, në veri të Kosovës, në shtator të vitit 2023, për të cilin Prishtina fajëson Serbinë, gjë që Beogradi e mohon.
Gjatë dy viteve të fundit, Kosova ka mbyllur pothuajse të gjitha institucionet e Serbisë që funksiononin në zonat e banuara me serbë gjatë periudhës së pasluftës.
Spasojeviqi vlerëson se në fillim Perëndimi e shihte Vuçiqin si dikë që mund të artikulonte një qëndrim të djathtë në Serbi, patriotik ose nacionalist, në mënyrë që ai të ishte i pajtueshëm me Perëndimin.
“Kjo ishte jashtëzakonisht e rëndësishme për ta dhe mendoj se edhe për këtë arsye e mbështetën fuqishëm. Plus, këtu duhet shtuar edhe zhgënjimi me Tadiqin, i cili gjithashtu kishte një mundësi të mirë nga këndvështrimi i tyre”, tha ai.
“Ndërsa sot kemi ardhur në një situatë ku ai ka mbështetje protokollare dhe vetëm sepse nuk ka një alternativë të qartë”, shtoi ai.
Në zgjedhjet presidenciale të vitit 2012, demokrati Boris Tadiq humbi mbështetjen e votuesve, ndërsa Partia Përparimtare Serbe formoi shumicën në Kuvendin e Serbisë.
Me kë ishte më i afërt Vuçiqi?
Politologu Spasojeviq thotë se Vuçiqi “luan disa karta”, duke përshkruar politikën e tij të jashtme.
Spasojeviqi vëren se, teksa gjërat filluan të ndryshonin në BE, Vuçiqi filloi gradualisht të orientohej më shumë drejt të tjerëve, të fliste sërish për miqësinë me Rusinë dhe të theksonte Kinën si një lloj alternative.
“Kjo i dha atij një hapësirë manovrimi, në njëfarë mënyre ‘ia rriti edhe çmimin’ në një moment, por tani e ka sjellë në një situatë mjaft të pakëndshme”, vlerëson Spasojeviqi.
Vuçiqi e përfundoi mandatin e tij me një bisedë telefonike me presidentin rus, Vladimir Putin, duke pritur zgjatjen e marrëveshjes për gazin.
BE-ja, edhe lidhur me këtë bisedë, e paralajmëroi Serbinë se marrëdhëniet me Rusinë nuk mund të zhvillohen sikur gjithçka të jetë si më parë me regjimin e Putinit, në hijen e luftës agresore të Rusisë kundër Ukrainës.
Edhe në Uashington, me këtë rast, iu referuan deklaratës së fundit të sekretarit të Shtetit, Mark Rubio, më 23 shtator, se Serbia është e përfshirë në disa çështje që janë potencialisht problematike dhe shpërthyese, dhe që janë me interes ndërkombëtar.
“Tani kemi presion të kryqëzuar ndaj të gjithë miqve të Rusisë dhe Kinës, si nga Uashingtoni, ashtu edhe nga Brukseli. Natyrisht, Vuçiqi mund të rrezikojë dhe të kthehet te qasjet e tij radikale dhe të shohë se çfarë do t’i sjellë kjo”, thotë Spasojeviqi.
Ai vlerëson gjithashtu se balancimi që përdor Vuçiqi është relativisht i qëndrueshëm për sa kohë askush në vend nuk e kundërshton seriozisht, por se në një rast të tillë gjërat bëhen më të komplikuara.
A është jeta më mirë tani?
Aleksandar Vuçiqi, jo vetëm si kryeministër, por edhe si president, shpesh ka përdorur shifra për të argumentuar se sa më mirë jetohet, punohet dhe ndërtohet tani se para vitit 2012.
Duke dhënë dorëheqjen, ai tha se do të përpiqet të mos i bezdisë njerëzit me shifra.
Por, duke paraqitur disa shifra, ai vlerësoi se Serbia është një vend me borxh të ulët, “me borxh dy herë më të vogël sesa vendet më të zhvilluara të BE-së”.
Ai veçoi, siç pretendon, se janë hapur mbi 300 fabrika dhe uzina vendore dhe të huaja, si dhe se ka madje 500.000 njerëz më shumë të punësuar zyrtarisht sesa në vitin 2012.
Megjithatë, profesori i ekonomisë në Fakultetin FEFA në Beograd, Goran Radosavljeviq, thotë se rritja e pagës mesatare, e cila ka arritur në 1.000 euro, nuk do të thotë edhe se serbët jetojnë më mirë tani.
Siç shpjegon ai, rritja e çmimeve të ushqimit gjatë gjashtë apo shtatë vjetëve të fundit ka qenë shumëfish më e madhe sesa rritja e pagave.
“Paga realisht rritet, por 50, 60 për qind të shportës së konsumit e shpenzoni për ushqim, ndërsa ushqimi është rritur me dy shifra gjatë viteve të fundit”, thotë ai.
Radosavljeviqi thekson gjithashtu se të dhënat tregojnë se qytetarët janë futur shtatë herë më thellë në borxh në formën e kredive afatshkurtra sesa para rreth dhjetë vjetëve.
Si dështim ai e konsideron edhe faktin se, siç thotë, nuk janë zhvilluar ndërmarrjet e vogla dhe të mesme vendore.
“Nuk arritëm që as për ato pak kompani të mëdha që erdhën këtu, t’i lidhim disa nga ndërmarrjet tona të vogla dhe të mesme me to”, shtoi ai.
Për investimet e huaja, të cilat ishin një nga argumentet kryesore të pushtetit në zgjedhje, Radosavljeviqi thotë se ato kanë ngecur gjatë dy-tri vjetëve të fundit për shkak të mungesës së fuqisë së lirë punëtore.
Ai konsideron se investimet e shtetit në infrastrukturë dhe projekte të mëdha ndërtimore “e rrisin PBB-në në afat të shkurtër, por se në afat të gjatë nuk sjellin pothuajse asgjë ose shumë pak”.
Si problem ai përmend edhe shkallën e lartë të korrupsionit.
Sipas raportit të organizatës Transparenca Serbi dhe rrjetit global Transparency International për vitin 2025, Serbia renditet në vendin e 116-të nga 182 vende të botës në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit.
While he evaluates the stable exchange rate as a positive result of the current government, saying that this has been to the detriment of a major discouragement of domestic exports.
Vučić faces a "serious challenge"
After 14 years in power, Vučić faces a serious challenge for the first time in the early parliamentary elections on October 25.
"This is an extremely serious test for him. October 25 is undoubtedly the biggest challenge, without any dilemma, since he came to power," Spasojevic considers.
If, however, he manages to become prime minister, Spasojevic does not expect the West to immediately exert pressure with all its might.
"But of course his position will be much more difficult than it was five or ten years ago," he considers.
The list of participants in the parliamentary elections has not yet been finalized, while the "Students Win" list is considered the most serious rival of Vučić and his Serbian Progressive Party.
This list is supported by protesting students, who led the protests and organized months-long blockades of faculties across the country. /Taken from Radio Free Europe
