In a letter addressed to 15 political parties, the State Election Commissioner, Ilirjan Celibashi, says that the institution is considering the possibility of using electronic voting technology in three or four large municipalities in the upcoming local elections.
"Taking into consideration the technical, logistical and administrative aspects, as well as the need for sustainable and timely implementation, the Central Election Commission assesses that an expansion to 3 or 4 large municipalities constitutes a reasonable and proportionate approach," the letter states.
However, the CEC emphasizes that any decision to expand electronic voting must have political support.
"Any decision to expand this process must be based on a clear and consolidated position of political parties," the document adds.
The CEC has invited party representatives to a consultative meeting on October 9, where the proposal and the possibility of using electronic devices are expected to be discussed.
The list of entities contacted includes the Socialist Party, the Democratic Party, the Freedom Party, the Social Democratic Party, Opportunity, the Albania Becomes Movement and the Together Movement, as well as several other parliamentary and non-parliamentary parties.
Electronic voting has been used to a limited extent in some electoral processes since 2021, but OSCE/ODIHR reports have highlighted both the advantages of the technology and problems with preparation, transparency, and political trust in it.
In the May 2023 local elections, electronic voting and counting were used in 401 polling stations in the municipalities of Elbasan, Kamëz and Vora, involving 310,846 registered voters and about 8 percent of all polling stations in the country. The CEC used 828 electronic devices, including 760 new devices procured for that process.
Voters cast their ballots on touch-screen devices, which produced a paper ballot that allowed the voter to verify their choice. The devices were not connected to the internet. However, the ODIHR noted that the delayed approval of funds and the delivery of most devices only two months before the election limited the voter education campaign. The mission also found that the devices and software were not independently audited or certified prior to the election, contrary to international best practices.
The problems were also reflected on election day. In 15 out of 41 observations conducted at electronic voting centers, the ODIHR found that voters – especially the elderly – had difficulty using the equipment and that the assistance provided to them sometimes compromised the secrecy of the vote.
Pavarësisht këtyre problemeve, votimi elektronik u zgjerua përsëri në zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, por në një shkallë shumë më të vogël. Sipas raportit përfundimtar të ODIHR, sistemi u përdor në 75 qendra votimi me 51,505 zgjedhës të regjistruar – 31 qendra me 22,290 votues në Tiranë dhe 44 qendra me 29,215 votues në Vorë. Kjo përfaqësonte vetëm 1.4 për qind të elektoratit të regjistruar.
ODIHR vuri në dukje se Kodi Zgjedhor kërkonte që pilotimi i teknologjisë të përfshinte të paktën 10 për qind të zgjedhësve. Vendimi për ta kufizuar projektin në vetëm dy zona zgjedhore u mor më 25 prill, pak javë përpara votimit, pas një ngërçi politik dhe kërkesës së Partisë Demokratike për të kufizuar përdorimin e sistemit. ODIHR e cilësoi vendimin në kundërshtim me kërkesat e Kodit Zgjedhor dhe paralajmëroi se vendimmarrja e vonuar krijoi pasiguri dhe nxori në pah nevojën që administrata zgjedhore të jetë më rezistente ndaj presionit politik.
Raporti i ODIHR vlerësoi se votimi elektronik në vetvete u zhvillua përgjithësisht pa probleme të mëdha, por shumë votues nuk ishin familjarizuar me pajisjet dhe disa prej tyre nuk arritën ta përfundonin votimin brenda kufirit prej tre minutash. Vëzhguesit konstatuan gjithashtu raste kur anëtarët e komisioneve dhe operatorët teknikë nuk kishin trajnim të mjaftueshëm ose qartësi mbi rolet e tyre.
Një tjetër përplasje politike ndikoi edhe në numërimin. Transmetimi i rezultateve drejtpërdrejt nga pajisjet drejt KQZ-së në mbyllje të votimit u anulua pas një kërkese të Partisë Demokratike, e cila argumentoi se publikimi i hershëm i rezultateve mund të ndikonte procesin. Pajisjet u transportuan në qendrat e administrimit zgjedhor në Tiranë dhe Vorë dhe numërimi nisi mëngjesin e 12 majit. Sipas ODIHR, ndryshimi i procedurës solli vonesa dhe konfuzion publik dhe dëshmoi mungesën e vazhdueshme të besimit politik ndaj teknologjisë zgjedhore.
Në rekomandimet e tij pas zgjedhjeve të vitit 2025, ODIHR kërkoi që çdo zgjerim i ardhshëm i votimit elektronik të menaxhohet në mënyrë “gjithëpërfshirëse, transparente dhe të integruar” dhe që vendimet për përdorimin e teknologjisë të respektojnë kuadrin ligjor dhe të mos merren si përgjigje ndaj presionit politik.
Propozimi i KQZ-së për zgjedhjet vendore të vitit 2027 vjen pikërisht pas këtyre rekomandimeve. Shkresa nuk përcakton se cilat janë tri ose katër bashkitë që po konsiderohen, ndërsa institucioni kërkon fillimisht një qëndrim të qartë të partive politike përpara se të marrë një vendim mbi shtrirjen e sistemit./BIRN
