The Albanian government presented a 106-article draft law in Tirana on Wednesday that revises about a fifth of the Criminal Procedure Code, a move that took the justice system by surprise and sparked a new debate over the fate of the fight against corruption.
Speaking at a conference organized by the Ministry of Justice, Prime Minister Edi Rama promoted the draft as the “Procedural Guarantees Package.” Rama said that ten years after politics handed the judiciary “the sword of punishment,” it is necessary to correct “even failures and distortions that cannot be hidden behind results.”
"If until now, we have mainly strengthened the side of the scale where the power of the state weighs heavily against the individual, in this package we give the weight it deserves to the side where the power of human rights stands against the state," declared Rama, adding that in Albania "the scale of justice tilts very significantly towards the repressive weight of the state."
The government presented the initiative as a product of 19 academics and magistrates from Italy, France and the Netherlands, in collaboration with the Council of Europe. But the draft caught Albanian prosecutors and judges by surprise.
“Everything has been made secret, so I wasn't at that meeting today. Because I asked for a copy and they didn't send it to me,” Engert Pëllumbi, a judge at the Special Court of Appeal, told BIRN.
A prosecutor from the Special Prosecution Office also told BIRN on condition of anonymity that SPAK magistrates had not had access to the draft before Wednesday. Stressing that he still needed time to familiarize himself with all the proposals, he described the package as “an attempt to sterilize the institution.”
Even harsher was a former prosecutor with long experience, who called the draft a "massacre" with serious errors, the details of which remained unclear.
“It seems either like a message from lawyers, or like a message from troublemakers waiting to face the doors of justice,” he told BIRN, adding that the changes “do not concern the overwhelming majority and do not solve the problems of normal people.”
Një analizë e projektligjit dhe e relacionit tregon se nisma kodifikon disa garanci të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, direktivave të BE-së dhe Gjykatës Kushtetuese për paraburgimin dhe barazinë e armëve. Megjithatë, drafti fut filtra që vështirësojnë këqyrjen e celularëve, shkurtojnë përgjimet, detyrojnë njoftimin e funksionarëve publikë pesë ditë para masave të sigurimit, kufizojnë gjyqtarët paraprakë dhe vendosin autorizim paraprak gjyqësor mbi raportimin mediatik.
Përfaqësues të opozitës e kundërshtuan draftin dhe akuzuan Ramën se po përdorte Këshillin e Evropës si mburojë për të bllokuar hetimet e SPAK-ut.
“Deri tani Edi Rama ka bërë ligje me porosi për të tjerët. Sot, po qep një ligj sipas masës së vet,” deklaroi kreu i grupit parlamentar të PD, Gazmend Bardhi.
Ndryshimet për paraburgimin
Gjatë prezantimit të projektligjit, kryeministri Edi Rama iu referua raportit SPACE të Këshillit të Evropës, sipas të cilit 62% e të burgosurve në Shqipëri janë të paraburgosur, kundrejt mesatares evropiane prej 26% dhe Rusisë me 30%.
“Në vitin 2026 duhet të nisim t’i japim fund edhe kulturës së paraburgimit si përgjigje automatike; të hetimit pa afat, si ushtrim force arbitrare mbi individin,” deklaroi kryeministri, sipas së cilit “një drejtësi që thotë: ‘më mirë një fajtor jashtë sesa një i pafajshëm brenda’, nuk është më e dobët, po më e fortë”.
Mbështetur në raportet e Këshillit të Evropës dhe një vendim të Gjykatës Kushtetuese, projektligji vendos detyrimin që masat shtrënguese jepen si rregull vetëm për vepra me dënim maksimal mbi 3 vjet burgim, ndërsa “arresti në burg” ndalohet kur maksimumi i dënimit është nën 5 vjet ose kur parashikohet dënim deri në 3 vjet.
Neni 228 kërkon “prova konkrete dhe të verifikueshme” dhe ndalon përdorimin e heshtjes si provë rrezikshmërie për caktimin e masës së sigurisë. Ndryshimet po ashtu parashikojnë pavlefshmëri dhe përgjegjësi disiplinore për gjyqtarin që nuk bën arsyetim të pavarur nga kërkesa e prokurorit. Paketa krijon gjithashtu “hetimet e mbrojtjes”, ku avokati mbledh prova me vlerë të barabartë me prokurorin, bën të detyrueshëm regjistrimin audioviziv të pyetjeve.
Opozita e quajti këtë shqetësim hipokrizi, duke kujtuar se qeveria që nga viti 2013 përdori burgun për çdo problem social, përfshirë aksionet për energjinë ku u arrestuan mbi një mijë vetë. “Edi Rama u kujtua se kishte shkaktuar këtë problem në shkurt 2025, pas arrestimit të Erion Veliajt,” u shpreh Bardhi.
Ndërkohë, neni 105 i dispozitave kalimtare detyron gjykatat të verifikojnë kryesisht brenda 60 ditëve nga hyrja në fuqi e ligjit të gjitha masat e sigurimit aktive, dhe brenda 3 ditëve “arrestin në burg” kur kjo nuk lejohet më sipas ligjit të ri.
Zyrtarët e dyshuar për korrupsion
Hetimet e SPAK-ut dhe Byrosë Kombëtare të Hetimit, BKH, preken drejtpërdrejt nga kreu i parë i draftit, ku parashikohen veprimet që ndërmerren pas sekuestrimit të pajisjeve elektronike, i bazuar sipas referencave në vendimin e vitit 2025 të Kushtetueses mbi mbrojtjen e korrespondencës.
“Policia dhe prokuroria mund ta sekuestrojnë pajisjen, nuk diskutohet, por për ta hapur, kopjuar ose përpunuar përmbajtjen e telefonit duhet autorizim paraprak i gjykatës,” tha Rama.
Projektligji ndërton një procedurë të detajuar dhe komplekse që ngushton hetimin digjital. Sipas parashikimeve në draft, edhe në flagrancë apo urgjencë, policia dhe prokurori mundet vetëm ta sekuestrojnë celularin pa të drejtë ta aksesojnë pa vendim gjykate. Nga kjo mbrojtje e korrespondencës përjashtohen rastet e dyshimeve për terrorizëm, krimeve kundër jetës, krimeve seksuale, rrëmbimit dhe trafiqeve, por jo të akuzuarit për korrupsionin.
Sipas draftit, gjykata cakton paraprakisht kategoritë e të dhënave, aplikacionin elektronik ku do të kërkohet, periudhën kohore dhe fjalët kyçe që do të kërkohen. Nëse gjatë këqyrjes dalin të dhëna përtej këtyre fjalëve kyçe apo kufizimeve në urdhrin e gjykatës, prokurori detyrohet të kërkojë autorizim të ri, ndërsa në fund zhvillohet një kontroll i dytë gjyqësor me palët dhe çdo provë në tejkalim të autorizimit shpallet e papërdorshme.
Në fjalimin e tij, Rama garantoi se “për korrupsionin, krimin e organizuar, terrorizmin, trafiqet, krimet me armë ose dhunë të rëndë dhe çështjet e Gjykatës së Posaçme, ruhen regjime të posaçme”. Por teksti i projektligjit tregon se në tri dispozita kyçe, nga lehtësimet përjashtohet vetëm krimi i organizuar, duke lënë jashtë përjashtimit korrupsionin.
Ndërkohë edhe masat e sigurisë ndaj zyrtarëve të lartë, përfshi ato të pezullimit nga detyra nuk mund të merren, pa e njoftuar personin të paktën 5 ditë përpara me akuzën dhe pa e marrë në pyetje.
Për hetime me afat të përcaktuar, nenet 65 dhe 66 të draftit i japin të drejtë të dyshuarit t’i kërkojë gjyqtarit “retrodatimin”, pra caktimin e një date të mëparshme kur duhej regjistruar si i dyshuar, çka sjell llogaritjen prapavepruese të afateve të hetimit dhe papërdorshmërinë e provave të marra para regjistrimit.
Gjithashtu drafti parashikon se nëse gjykata nuk vendos brenda 48 orëve mbi kërkesën e të dyshuarit për akses në akte, provat i jepen automatikisht atij duke caktuar përgjegjësi disiplinore për prokurorin.
The draft also provides for restrictions on the media. Article 10 prohibits the publication of decisions on security measures, wiretaps not cited in the decision, images of persons in custody and investigative acts until the start of the trial on the merits, and excludes appeals to the Information Commissioner for these acts. In point 14, it requires prior judicial authorization even for documents that journalists already have in their possession. “In the case of third parties, and in particular journalists and media outlets, who already possess data that falls under the regime of this article, they may request authorization from the competent court of first instance for the publication of the data… In any case, publication cannot be carried out without judicial authorization,” the draft states.
A former prosecutor told BIRN that the provisions for disciplinary measures and increased demands on prosecutors seemed clearly intended, among other things, to intimidate and hinder efforts to investigate corruption. /Taken from Reporter.al
