There will be no roadmap for Serbia in the European Union accession process.
The European Commission will publish roadmaps for Montenegro, Albania, Ukraine and Moldova at the end of October, as the countries that have made the most progress in the accession process. This officially confirms that Serbia has lost its position as one of the leading countries in the European integration process.
“Serbia will have to meet more conditions. After the elections, we will see how serious its government is, whether it will only talk about the desire to become a member of the EU, or whether it will take concrete steps in this direction,” said European Commissioner for Enlargement, Marta Kos. Speaking before the European Parliament’s Foreign Affairs Committee on 7 October, Kos stressed that this applies in particular to strategic alignment and harmonisation with the EU’s common foreign and security policy.
For Strahinja Subotic, from the Belgrade-based non-governmental organization Center for European Policy, the fact that Serbia will not receive a roadmap constitutes a serious warning and evidence that this country is stagnating in the European integration process.
He tells Radio Free Europe that the stagnation is no longer reflected only in the fact that Serbia, for years, has not opened any chapter group in the membership negotiations and has no opportunity to benefit from funds under the Growth Plan.
"Now, essentially, we are being sent the message that we may also lose numerous benefits associated with gradual EU membership," he says.
The roadmaps will be part of the enlargement package, which the European Commission plans to adopt on October 28.
Serbia has not opened any chapter groups in EU accession negotiations since December 2021.
Without reforms there is no progress.
European Commissioner Marta Kos presented this week the European Commission's new proposal for the rules that will apply to future members of the European Union.
Explaining why only four countries will receive roadmaps, Kos said they only make sense for states that make genuine progress in the membership process.
"I would compare it to a car. If the car doesn't work, there's no point in pushing it from behind when the engine isn't running. And the engine can only work if it has fuel, and the fuel is the reforms within the country," she said.
Corina Stratulat, from the European Policy Center (EPC), says that Serbia's exclusion from the roadmaps is a message to candidate countries that the position of a leading country in the European integration process must be earned and maintained.
“BE-ja duhet ta arsyetojë këtë vendim me kritere të qarta në fushën e reformave demokratike, sundimit të ligjit dhe harmonizimit të politikës së jashtme, si dhe të përcaktojë qartë se çfarë duhet të bëjë Serbia për ta kompensuar ngecjen. Bashkimit Evropian i duhet gjithashtu një udhërrëfyes për përgatitjet e veta, sepse vetëm reformat e vendeve kandidate nuk mjaftojnë që zgjerimi të realizohet”, thotë Stratulat për Radion Evropa e Lirë.
Gati pesë vjet ngecje
Procesi i integrimit evropian të Serbisë praktikisht ka ngecur që nga dhjetori i vitit 2021, kur është hapur grupkapitulli 4, i fundit që Beogradi ka hapur në negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Ky grupkapitull përfshin agjendën e gjelbër dhe ndërlidhjen e qëndrueshme, ndërsa është hapur në kulmin e protestave kundër projektit të kompanisë Rio Tinto për shfrytëzimin e litiumit.
Ngecja fillimisht lidhej me faktin se Serbia nuk e kishte harmonizuar politikën e saj të jashtme me sanksionet që Bashkimi Evropian vendosi ndaj Rusisë, pas nisjes së pushtimit rus të Ukrainës në shkurt të vitit 2022 – vetëm dy muaj pas hapjes së grupkapitullit të fundit.
Ndërkohë, është përkeqësuar edhe gjendja në fushën e sundimit të ligjit, duke i vështirësuar më tej përpjekjet e Serbisë për të dalë nga ngecja disavjeçare në procesin e integrimit evropian.
Subotiq vlerëson se, me këtë qasje, Serbia rrezikon të mbetet aty ku është, përkatësisht në fund të radhës së vendeve që synojnë anëtarësimin në Bashkimin Evropian.
“… dhe të mbetet e ngecur në një lloj Ballkani të izoluar, veçanërisht nëse vendet si Mali i Zi dhe Shqipëria vazhdojnë të punojnë si deri më tani dhe arrijnë të anëtarësohen në BE në një të ardhme të parashikueshme”, thotë ai.
Si humbi Serbia terren përballë vendeve të tjera kandidate?
Në dhjetor të vitit 2021, kur Serbia hapi grupkapitullin e fundit, Mali i Zi kishte mbyllur përkohësisht vetëm tre kapituj negociues.
Sot, ai është pranë përfundimit të negociatave, me perspektivën që ta nënshkruajë Marrëveshjen e Anëtarësimit verën e ardhshme.
Shqipëria, e cila tani renditet e dyta ndër vendet që prijnë në procesin e zgjerimit, në dhjetor të vitit 2021 ende nuk kishte marrë vendimin për hapjen e negociatave të anëtarësimit.
Negociatat me Shqipërinë u hapën në korrik të vitit 2022.
Në vitet pasuese, edhe Ukraina dhe Moldavia morën statusin e vendit kandidat dhe më pas hapën negociatat e anëtarësimit.
Të gjitha këto zhvillime kanë ndikuar që Serbia ta humbasë gradualisht pozitën e saj ndër vendet prijëse në procesin e integrimit evropian.
I pyetur se si Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia arritën ta tejkalojnë Serbinë, e cila dikur ishte ndër vendet prijëse të procesit të integrimit evropian, krahas Malit të Zi, Subotiq thotë se, sipas Komisionit Evropian, Serbia vazhdon të jetë vendi i dytë kandidat më i përgatitur teknikisht për anëtarësim në BE.
"But, unlike Serbia, these countries are making good progress in a large number of negotiating chapters. It is no longer necessarily just about technical preparation, but also about the sincere political will to make progress in many chapters," he says.
According to him, the European Commission has shown that, through gradual accession, it aims to maintain the pace of progress, so that candidate countries that may not be the most technically prepared, can reach a higher level of readiness for membership in the foreseeable future.
July 2026 – last attempt to unblock the process
The last serious attempt to break Serbia out of the deadlock in the European integration process was made in July, when several European Union member states considered that Serbia should be allowed to open Chapter 3.
This was one of the most serious efforts in support of Belgrade, as the initiative also had the support of influential countries in the EU, including Germany and France.
However, the necessary consensus was not reached.
Radio Free Europe learns from reliable sources that, from July to September, efforts continued to convince other member states to reach unanimity and unblock the process.
According to diplomatic sources of Radio Free Europe, countries that supported the continuation of Belgrade's European path gave up – at least temporarily – on these efforts in September, following developments related to the death and burial of convicted war criminal Ratko Mladic.
These developments, together with the early elections announced for October 25, suggest that, by the end of the year, there is little likelihood of concrete progress in Serbia's EU membership process. /REL
