About 300 tons of dead fish, an almost dry reservoir, and a public investment that ended in an ecological disaster with serious environmental and economic consequences.
The case of the Kasharaj reservoir is not simply the story of an intervention that went wrong, but of an institutional chain of control that did not function in time and that today raises serious questions about the responsibility of the institutions that should have prevented this situation, in a facility of particular importance.
The works for the rehabilitation of the dam and spillway were contracted by the Lushnje Municipality, which had also provided for a separate contract for the supervision of the works.
This chain of control also includes the Technical Secretariat of Large Dams, under the responsibility of the Ministry of Infrastructure and Energy.
According to the Lushnja Municipality, the works were suspended on February 9 at the request of the company itself and resumed in September.
A day after the incident, the Municipality distanced itself from responsibility for what happened, stressing that it had not been notified of the resumption of works in September. For this incident, the Municipality has filed criminal charges against the companies carrying out the rehabilitation, accusing them of not taking the appropriate measures for water management.
But this raises another question: how could the institution that had contracted the works and had also entered into a separate contract for their supervision not be aware?
The Law on the Control and Discipline of Construction Works establishes responsibilities for actors participating in the implementation and supervision of works.
The rules for the control and supervision of construction works stipulate that, when defects or violations are found during implementation, the works may be suspended and appropriate measures must be taken to correct and normalize the situation before they can continue.
In the case of Kasharaj, it is known that the works were suspended on February 9 and, according to the Lushnja Municipality, resumed in September. But without the document that specifies the reason for the suspension and the conditions for resumption, it cannot be said whether the suspension was related to a finding by the supervisor or to another contractual reason.
Precisely for this reason, it remains to be clarified why the works were suspended in February, what measures were required during this period, and on what basis they were allowed to resume in September.
But the damage doesn't end there.
The drying of the reservoir, as the first solution carried out by the company, affects an entire ecosystem, while the loss of aquatic fauna also affects an economic activity that has been linked to this watershed for years.
Në të njëjtën kohë, bëhet fjalë për një ndërhyrje të financuar me para publike, për të cilën kishte një kontratë pune dhe një kontratë mbikëqyrjeje.
Prandaj pyetja që ngre Kasharaj nuk është vetëm nëse kompania zbatuese gaboi por se si një ndërhyrje në një vepër të tillë të rëndësisë së veçantë, mund të përfundonte me një katastrofë të këtyre përmasave, ndërkohë që ekzistonte një zinxhir institucionesh dhe profesionistësh që duhej ta kontrollonin procesin.
Nëse punimet ishin ndërprerë në shkurt dhe rinisja në shtator nuk ishte njoftuar, kush e kontrolloi këtë rikthim në terren? Ku ishte mbikëqyrja e punimeve? Çfarë kontrolli u ushtrua nga institucionet përgjegjëse për sigurinë e digave? Dhe, mbi të gjitha, a ishte e domosdoshme që ndërhyrja të realizohej në këtë mënyrë dhe në këtë moment?
Hetimi i Prokurorisë duhet të përcaktojë përgjegjësitë konkrete, por faktet e dokumentuara deri tani kërkojnë një përgjigje shumë më të gjerë se ajo që mund të japë vetëm kompania që po kryente punimet.
Faktoje iu drejtua Bashkisë Lushnjë për një përgjigje pikërisht mbi menaxhimin e punimeve por Bashkia u shpreh se nuk mund t’u përgjigjet pyetjeve për sa kohë çështja është nën hetim nga Prokuroria.
Ndërkohë, policia ka nisur procedim penal ndaj administratorit të kompanisë. Sipas policisë, dyshimet lidhen me mosmarrjen e masave të nevojshme gjatë punimeve, ndërsa materialet i janë referuar Prokurorisë së Fierit për hetime të mëtejshme.
Çfarë parashikon ligji për sigurinë e digave
Sipas rregullores së Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, Sekretariati Teknik i Digave të Mëdha ndjek dokumentacionin teknik dhe ligjor për sigurinë e digave, mbledh informacion mbi gjendjen, monitorimin, riparimin dhe mirëmbajtjen e tyre, si dhe ushtron kontroll në institucionet që i kanë digat në administrim.
Faktoje i është drejtuar Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë me kërkesë për informacion mbi përgjegjësitë institucionale dhe kontrollin e ushtruar për këtë ndërhyrje, por deri në publikimin e këtij artikulli nuk ka marrë ende përgjigje.
Ndërkohë, Ligji nr. 8402, datë 10.9.1998, “Për kontrollin dhe disiplinimin e punimeve të ndërtimit”, i ndryshuar me ligjin nr. 120/2020, përcakton rregullat për kontrollin e punimeve dhe përgjegjësitë e aktorëve që përfshihen në realizimin e tyre.
Sipas ligjit, mbikëqyrësi ka përgjegjësi për kontrollin e zbatimit të punimeve në përputhje me projektin, kushtet teknike dhe dokumentacionin e miratuara.
Për subjektet që kryejnë mbikëqyrje dhe kolaudim të punimeve kërkohet edhe licencimi profesional përkatës.
Pra, në rastin e Kasharajt, ndërhyrja kishte një projekt, një zbatues dhe një mbikëqyrës.
Kjo është arsyeja pse deklarata e Bashkisë se nuk kishte dijeni për atë që po ndodhte në rezervuar kërkon të shihet përtej vetë momentit kur u konstatuan peshqit e ngordhur.
Nëse ulja e nivelit të ujit ishte pjesë e punimeve, kush e kishte parashikuar? Nëse ajo krijonte rrezik për faunën ujore, kush duhej ta evidentonte? Dhe nëse situata u përkeqësua gjatë punimeve, kush kishte detyrimin të ndërhynte?
Përgjigjet për këto pyetje janë të rëndësishme jo vetëm për të përcaktuar përgjegjësinë për dëmin mjedisor, por edhe për të kuptuar nëse mekanizmi i kontrollit të një investimi publik funksionoi.
Siguria e digave, një përgjegjësi që kërkon kontroll
Rasti i Kasharajt vjen në një kohë kur Kontrolli i Lartë i Shtetit ka ngritur shqetësime më të gjera për mënyrën se si mirëmbahen, monitorohen dhe kontrollohen digat në Shqipëri.
Në janar 2026, KLSH publikoi raportin e auditimit të performancës “Mbrojtja dhe siguria e digave”, që shqyrtoi periudhën 2021–2024 dhe u fokusua te menaxhimi, mirëmbajtja, monitorimi dhe siguria e digave.
KLSH ka evidentuar problematika në sistemin e monitorimit dhe në mënyrën se si administrohen e mirëmbahen digat në Shqipëri.
Raporti nuk i referohet në mënyrë specifike rezervuarit të Kasharajt por ai sjell në vëmendje një çështje që bëhet veçanërisht e rëndësishme në rastin e Kasharajt: një vepër ujore nuk mjafton të ndërtohet apo rehabilitohet; ajo duhet të monitorohet dhe ndërhyrjet në të duhet të kontrollohen.
Në Kasharaj, kjo pyetje bëhet edhe më konkrete, sepse gjatë një ndërhyrjeje të financuar nga paratë publike, rezervuari u boshatis dhe pasojat u shfaqën në formën e një katastrofe ekologjike.
Një ekosistem i mbetur në baltë…
Për ekspertin e mjedisit Olsi Nika, ngordhja e peshqve është vetëm pjesa më e dukshme e asaj që ka ndodhur.
Ndërhyrja në një rezervuar dhe ulja e nivelit të ujit nuk prekin vetëm peshqit që jetojnë aty.
Ai thotë për Faktoje.al se ata ndryshojnë kushtet e të gjithë ekosistemit ujor: habitatin, oksigjenimin, organizmat e tjerë që jetojnë në ujë dhe zinxhirin ushqimor që është krijuar ndër vite.
A ishte e domosdoshme të thahej i gjithë rezervuari?
“Pa shqyrtuar projektin teknik, gjendjen e digës dhe natyrën e punimeve, nuk mund të japim një përfundim nëse zbrazja e plotë ishte e domosdoshme.
Por nga pikëpamja ekologjike, ajo është një ndërhyrje me ndikim të madh dhe duhet të paraprihet nga vlerësimi i alternativave: ulja e pjesshme dhe graduale e nivelit të ujit, kryerja e punimeve me faza ose izolimi i zonës ku punohet, nëse kushtet teknike e lejojnë”, thotë Nika për Faktoje.
Sipas tij, edhe në rastet kur zbrazja e rezervuarit është e pashmangshme për sigurinë e veprës, duhet të planifikohen masa për shpëtimin e faunës ujore.
“Domosdoshmëria e punimeve nuk e bën të pashmangshme ngordhjen masive të peshqve. Pikërisht këtë duhet të sqarojnë institucionet në rastin e Kasharajt: cilat alternativa u shqyrtuan dhe çfarë u bë për të parandaluar dëmin”, vëren ai.
Çfarë masash duhej të merreshin për të mbrojtur peshqit dhe organizmat ujorë?
Në raste të tilla, Nika thotë se mbrojtja e faunës ujore duhet të jetë pjesë e planifikimit të punimeve dhe jo një masë që merret vetëm pasi shfaqen pasojat.
Sipas tij, fillimisht duhet të vlerësohet gjendja ekologjike e rezervuarit dhe të identifikohen speciet dhe habitatet që mund të preken.
Ulja e nivelit të ujit duhet të jetë e kontrolluar dhe e monitoruar, ndërsa, kur kushtet e lejojnë, peshqit dhe organizmat e tjerë ujorë mund të kapen dhe të zhvendosen në zona të përshtatshme.
Paralelisht duhet të kontrollohen edhe parametrat e ujit, si oksigjeni i tretur, temperatura dhe turbullira, si dhe mënyra se si menaxhohen sedimentet dhe ujërat gjatë punimeve.
Një tjetër element është koha kur kryhet ndërhyrja, pasi ciklet e shumimit dhe prania e vezëve apo larvave mund ta bëjnë një periudhë më të ndjeshme se një tjetër.
“Zhvendosja nuk duhet bërë në mënyrë të improvizuar, sepse mund të përhapë sëmundje ose specie të huaja”, shton gjithashtu ai.
A janë pasojat vetëm për peshqit?
Sipas Nikës, jo domosdoshmërisht.
“Tharja mund të prekë vezët dhe larvat, bimësinë ujore dhe organizmat që jetojnë në fundin e rezervuarit. Këta përbëjnë bazën ushqimore për shumë specie. Humbja e tyre çrregullon rrjetin ushqimor dhe mund të ndikojë edhe te shpendët e gjitarët që përdorin rezervuarin për ushqim.
Pasojat mund të vazhdojnë edhe pas rimbushjes. Rikuperimi varet nga kohëzgjatja e tharjes, mbijetesa e organizmave, ruajtja e habitateve dhe mundësia e rikolonizimit nga ujërat përreth. Mund të nevojiten disa sezone riprodhimi, ndërsa disa popullata mund të mos rikthehen pa ndërhyrje të përshtatshme. Rikthimi i ujit nuk do të thotë automatikisht rikthim i ekosistemit”, tha ai.
Ripopullimi me peshq nuk garanton rikthimin e ekosistemit
Çështja e Kasharajt u ngrit në komision përpara ministrit të Bujqësisë, Andis Salla, i cili deklaroi se pas përfundimit të procedurave dhe rikthimit të rezervuarit në gjendje normale, Ministria e Bujqësisë do të ndërhyjë për ripopullimin e tij me peshq.
“Nga ana e Ministrisë do ta ripopullojmë, do të hedhim rasatet pasi të bëhen të gjitha procedurat e tjera dhe të kthehet në normalitet i gjithë liqeni”, deklaroi Salla.
Por, sipas ekspertit të mjedisit, rimbushja e rezervuarit me peshq nuk është e barabartë me rikthimin e ekosistemit në gjendjen e mëparshme.
“Ekziston rrezik për humbje të biodiversitetit”
Sipas Nikës, ekziston rreziku i humbjes së përkohshme të një pjese të biodiversitetit dhe, në kushte të caktuara, i zhdukjes lokale të disa specieve.
Ai thotë se kjo bëhet më e mundshme nëse eliminohen plotësisht popullatat, dëmtohen vendet e riprodhimit dhe mungojnë lidhjet me habitate të tjera nga ku organizmat mund të rikthehen.
“Megjithatë, nuk mund të deklarojmë sot se humbja në Kasharaj është e përhershme pa një vlerësim në terren dhe monitorim në kohë. Duhet të dokumentohet çfarë ka humbur, çfarë ka mbijetuar dhe çfarë kushtesh ekzistojnë për rimëkëmbjen. Edhe futja e peshqve të rinj, nëse propozohet, nuk e zëvendëson restaurimin e habitatit dhe duhet të bazohet në vlerësim shkencor.
Një rezervuar me ujë dhe disa peshq nuk është domosdoshmërisht ekosistemi që ishte përpara ndërhyrjes”, vëren ai.
What's left on the ground?
On the sixth day since the start of the cleanup of the Kasharaj reservoir in Lushnja, when Faktoje was on the ground, only half of the dead fish had been cleaned.
From the height of the hill where you climb to see the reservoir, you can initially see with the naked eye the part of the bed that continues to be covered in mud.
Then, in the other half of the tank, a whole layer of dead fish can be seen above the surface of the water.
In the first days of the operation, the Armed Forces were also involved in their cleaning.
While now, a few days later, there are only a few employees from the irrigation and drainage sector in the field.
Wearing masks, due to the heavy smell, they were dragging the mud to the shore with heavy machinery, in order to bring the fish closer to the shore of the reservoir and remove them to bury them, towards the village of Pluk, an area far from residential areas.
In an area where agriculture is one of the main economic activities, the Kasharaj reservoir, built for the irrigation of agricultural lands, has over the years served not only for this function, but also as a source of fish for the residents of the area.
Although workers cleaning the reservoir told Faktoje that the fish was not consumed or used by residents due to its characteristic odor, reports from the area indicate that in fact, fishing in Kasharaj has long been part of the local economic chain.
The ballfish is fished in the reservoir for both consumption and sale.
In fact, in the first days of its emptying, local residents entered the shallow parts of the water to catch the remaining fish.
What remains after cleaning?
Cleaning the tank may remove the dead fish and mud left on its bed from sight, but it doesn't answer the question of how it got here.
In Kasharaj, it remains to be clarified whether drying the reservoir was the only way to carry out the works, whether the consequences on aquatic fauna were foreseen and, above all, who was supposed to identify and prevent them during the implementation of the project.
As workers continue to remove dead fish from the reservoir bed, which are being buried far from homes in the village of Pluk, the consequences of the intervention still remain visible on the ground.
How much this intervention will ultimately cost, not only in lek, but also for the Kasharaj ecosystem, remains to be seen.
Because a reservoir can be rehabilitated with concrete, machinery and millions of lek. But a damaged ecosystem does not recover at the same speed... /Taken from Faktoje.al
