The Vetëvendosje Movement (LVV) and the Democratic Party of Kosovo (PDK) spent years showing how much politics divides them. The LVV, in fact, built part of its political identity on criticism of PDK governments. However, when faced with the possibility of new elections, the two rivals found a common name: Justina Shiroka Pula, a former PDK minister, whom the LVV proposed for president.
The compromise was reached in the final hours of the deadline for electing the head of state and included another issue: changes to the Law on the Kosovo Specialized Chambers, which the PDK had proposed and the LVV had expressed doubts about their effects.
In the end, Shiroka Pula was elected president with 81 votes, while the legal changes were approved with 88 votes.
But what made a former PDK official acceptable to the LVV? And was the compromise a sign of rapprochement between the two parties or simply the result of interests that coincided at a crucial moment?
From clashes to handshakes
On October 6, outside the Kosovo Assembly, protesters demanded changes to the law regulating the functioning of the Special Court in The Hague.
Tensions were high after clashes the previous night, when police used tear gas and water cannons, while protesters threw rocks and fireworks.
Within the Assembly, the parties faced another pressure: if they failed to elect a president, the country risked going to new parliamentary elections - the fourth in less than two years.
Although the LVV needed the PDK's votes for the president, and the PDK needed the LVV's support for legal changes, the two parties continued to clash publicly.
Prime Minister and LVV leader Albin Kurti accused PDK of refusing to meet to reach an agreement.
"Not only do they not want cooperation, now they don't even want a meeting. So, how can an agreement be sought without a meeting, without conversation, without cooperation," Kurti declared.
The chairman of the PDK, Bedri Hamza, presented the obstacle differently.
"We have had enough meetings. I have been in the Assembly. I have been here all day. But, with meetings with changes in positions, it is a problem to reach an agreement. There is no seriousness," he said.
The clashes did not stop the offers.
Within a little over eight hours, Kurti appeared before the media three times, presenting different names and conditions for the agreement.
Initially, he proposed Bekim Sejdiu, then Glauk Konjufca or Feride Rushiti, linking in each case the election of the president to the approval of amendments to the Law on Special.
At the third conference, he presented another name: Justina Shiroka Pula.
“Edhe pse nuk e kemi pasur mundësinë të bisedojmë me zonjën Shiroka Pula, për Partinë Demokratike të Kosovës është një emër i pranueshëm për presidente”, deklaroi Hamza.
Brenda minutash, përfaqësuesit e dy partive shtrënguan duart.
Më vonë, Kuvendi miratoi ndryshimet ligjore dhe kaloi në zgjedhjen e presidentit. Për këtë pozitë ishin propozuar dy kandidatura: Justina Shiroka Pula dhe Eliza Hoxha.
Shiroka Pula siguroi 81 vota dhe, në minutat e para të 7 tetorit, u betua si presidente e Kosovës.
“Do të jem presidente e të gjithë qytetarëve, pa dallim politik, etnik apo shoqëror. Do të punoj për unitet, drejtësi, zhvillim dhe për përforcimin e institucioneve tona”, deklaroi ajo.
Dy interesa, një marrëveshje
Secila nga partitë e paraqiti marrëveshjen si sukses.
PDK-ja mori mbështetjen për ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara, të cilat kishin qenë ndër kërkesat kryesore të protestuesve pas aktgjykimit ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës; LVV-ja siguroi zgjedhjen e presidentes dhe shmangu rrezikun e zgjedhjeve të reja.
Shefja e Grupit Parlamentar të LVV-së, Arbërie Nagavci, pranon se shmangia e një tjetër procesi zgjedhor ishte pjesë e llogaritjeve të tyre politike dhe se partia vazhdon të mbetet skeptike se ndryshimet në Ligjin për Specialen do të ndikojnë në dënimet e ish-krerëve të UÇK-së.
“Natyrisht, në këtë situatë kemi vepruar me besimin se akademike Justina Shiroka Pula do ta kryente me përgjegjësi të lartë mandatin e saj si presidente e vendit. Pra, është një person te i cili kemi besim dhe këtë e dëshmuam edhe me votën tonë”, thotë Nagavci për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.
Ajo e arsyeton përzgjedhjen e një ish-zyrtareje të PDK-së me përgatitjen profesionale, integritetin dhe përvojën e saj.
Sipas Nagavcit, Shiroka Pula është e vetëdijshme për përgjegjësinë që të qëndrojë mbi partitë politike.
Vetë presidentja nuk i shpjegoi publikisht rrethanat e kandidimit të saj, përfshirë nëse ishte konsultuar paraprakisht me partitë dhe çfarë e bindi ta pranonte propozimin e Kurtit.
As PDK-ja nuk dha një shpjegim të hollësishëm për arsyet e mbështetjes së saj.
Zyrtarët e kësaj partie nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse kishin diskutuar për kandidaturën e Shiroka Pulës përpara propozimit të Kurtit dhe çfarë e bëri atë të pranueshme.
Megjithatë, emri i saj nuk ishte i ri në diskutimet për Presidencën.
Në mars, kur partitë po kërkonin një pasuese të Vjosa Osmanit, gazeta KOHA raportonte se Shiroka Pula ishte ndër emrat që kishin mbështetje brenda PDK-së për një kandidaturë konsensuale.
Nga Qeveria e Thaçit në Akademinë e Shkencave
Kur u zgjodh presidente, Shiroka Pula kishte më shumë se 12 vjet që ishte larguar nga politika aktive.
Përvoja e saj politike lidhej drejtpërdrejt me PDK-në dhe qeverisjen e Hashim Thaçit.
Nga viti 2008 deri më 2011, ajo drejtoi Ministrinë e Energjisë dhe Minierave, në kohën kur Qeveria po shtynte përpara projektin e termocentralit “Kosova e Re”.
Më pas, deri në vitin 2014, ishte deputete e PDK-së në Kuvendin e Kosovës.
Lidhjen me këtë parti e kishte konfirmuar edhe më 2013, kur u përfol se mund t’i bashkohej nismës së re politike të Fatmir Limajt.
Ajo i mohoi raportimet, duke deklaruar se ishte dhe do të mbetej pjesë e Grupit Parlamentar të PDK-së.
Pas përfundimit të mandatit si deputete, Shiroka Pula iu kthye angazhimit akademik si profesoreshë e ekonomisë.
Në vitin 2016 u zgjodh anëtare korrespondente e Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës, ndërsa më 2020 u bë anëtare e rregullt.
Në fund të vitit 2025, ajo u bë gruaja e parë në krye të këtij institucioni.
Sipas analistit politik, Arben Qirezi, distanca e saj nga politika aktive është një nga faktorët që ndihmojnë për ta kuptuar pranueshmërinë e kandidaturës.
“Ka shumë njerëz që kanë të kaluar politike. Ajo nuk vjen nga radhët e PDK-së si presidente e Kosovës, por vjen nga Akademia e Shkencave dhe Arteve të Kosovës”, thotë Qirezi për Exposenë.
Ai vlerëson se e kaluara partiake nuk duhet të jetë përcaktuese për emërimin e një personaliteti në një detyrë të rëndësishme publike.
Vlerësim pozitiv për pavarësinë e saj jep edhe Petrit Selimi, ish-ministër i Jashtëm i Kosovës, i cili e njeh Shiroka Pulën nga koha kur të dy ishin pjesë e PDK-së.
“Nëse dikush mendon se mund ta kontrollojë apo t’i bëjë presion apo ta ndikojë, gabohet, sepse është shumë e pavarur. Ka mendime precize dhe koncize për gjërat. Di të thotë ‘po’ dhe di të thotë ‘jo’ kur duhet”, thotë Selimi për Exposenë.
Megjithatë, ai dyshon se LVV-ja mund ta ketë propozuar Shiroka Pulën nga frika e një rezultati të pafavorshëm në zgjedhje të reja, duke supozuar se partia mund të ketë pasur sondazhe për mbështetjen e saj elektorale.
Kjo mbetet një hipotezë e Selimit dhe jo një motiv i konfirmuar i vendimmarrjes së LVV-së.
A u afruan dy rivalët politikë?
Për Qirezin, marrëveshja nuk duhet interpretuar domosdo si afrim politik mes LVV-së dhe PDK-së.
Sipas tij, ajo u bë e mundur sepse interesat e dy partive u përputhën në një moment të caktuar.
“... edhe të Lëvizjes Vetëvendosje, edhe të Partisë Demokratike të Kosovës. Një përputhshmëri e tillë e interesave dhe e synimeve - me fjalë të tjera, miratimi i Ligjit për Gjykatën Speciale dhe shmangia e zgjedhjeve të parakohshme - ka bërë që këto dy parti të pajtohen për një personalitet më të pranueshëm”, thotë ai.
Në këtë kuptim, zgjedhja e Shiroka Pulës nuk dëshmon se dallimet mes dy partive janë zvogëluar, por se ato ishin në gjendje të bashkëpunonin për dy objektiva konkrete.
Nëse marrëveshja do të mbetet përjashtim apo do të hapë rrugë për bashkëpunim të mëtejshëm, mbetet të shihet.
Selimi mendon se pengesat mes LVV-së dhe PDK-së nuk lidhen vetëm me dallimet politike.
“Nganjëherë problemi nuk ka qenë ideologjik mes PDK-së dhe LVV-së, por më shumë një mosdurim njerëzor, një antagonizëm i ndërtuar ndër vite”, thotë ai.
According to him, this antagonism has also been fueled by the way those who were part of previous governments have been treated politically: as part of the "old regime".
From political compromise to state responsibility
For Shiroka Pula, the agreement that brought her to the Presidency is now a thing of the past. Her responsibility now is to exercise her mandate independently of the parties that elected her.
The Constitution of Kosovo defines the president as the head of state and the representative of the unity of the people.
The president represents the country internally and externally, has powers in foreign policy and is responsible for guaranteeing the constitutional functioning of institutions.
For Qirezi, Shiroka Pula's ability to stand above political divisions will be one of the tests of her mandate.
"I hope that with her election, the current polarizations in Kosovar society and Kosovar politics will be overcome, if Ms. Shiroka Pula will play the unifying role that belongs to the function of the president of the state," he says.
On his first visit after taking office, Shiroka Pula chose three stops: the "Adem Jashari" Memorial Complex in Prekaz, the grave of the historic president, Ibrahim Rugova, and that of the activist Adem Demaçi - three figures representing different chapters and traditions of Kosovo's political history.
In the next five years, her role will go beyond the symbolism of these visits.
International developments, Kosovo's relations with allies and efforts to strengthen its international position are expected to place it face to face with weighty issues, both political and institutional. /Taken from Radio Free Europe
