Më 1 nëntor 1894, në Pallatin Livadia në Krime, vdiq Aleksandri III i Rusisë, një nga monarkët më konservatorë të dinastisë Romanov. Ai ishte vetëm 49 vjeç dhe kishte sunduar Perandorinë Ruse që nga viti 1881, gjatë një periudhe konflikti të fortë shoqëror, shtypjeje politike dhe ndryshimesh ekonomike.
Vdekja e tij 132 vjet më parë shënoi fundin e një mbretërimi që shoqërohej me forcimin e pushtetit carist dhe përpjekjen për të ruajtur rendin tradicional politik dhe shoqëror. Në të njëjtën kohë, ajo hapi rrugën për ngjitjen në fron të djalit të tij, Nikolla II, perandorit të fundit të Rusisë, i cili do të përmbysej gjatë revolucionit të vitit 1917.
Aleksandri III lindi më 10 mars 1845 në Shën Petersburg. Ai ishte djali i dytë i Car Aleksandrit II dhe fillimisht nuk ishte menduar të merrte pushtetin. Megjithatë, vdekja e vëllait të tij më të madh, Nikollës, në vitin 1865 e bëri atë trashëgimtar të fronit.
Në formësimin e pikëpamjeve të tij politike, ai u ndikua nga mendimtari konservator Konstantin Pompedonostçev, i cili ishte një nga mbështetësit më të rëndësishëm të absolutizmit. Aleksandri besonte se stabiliteti i Rusisë varej nga pushteti i fortë monarkik, Kisha Ortodokse dhe ruajtja e institucioneve tradicionale.
Vrasja e babait të tij, kalimi në represion dhe ekzekutimi i vëllait të Leninit
Më 13 mars 1881, Aleksandri II u vra në Shën Petersburg nga anëtarët e organizatës revolucionare "Vullneti Popullor". Vrasja tronditi dinastinë Romanov dhe preku thellë perandorin e ri, i cili u ngjit në fron i vendosur për t'u përballur me lëvizjet revolucionare dhe për të parandaluar çdo dobësim të monarkisë.
Ndryshe nga i ati, i cili kishte bërë reforma të rëndësishme, më së shumti heqjen e bujkrobërisë në vitin 1861, Aleksandri III ndoqi një politikë që u bë e njohur si "kundër-reformat".
Ai kufizoi autonominë e institucioneve të qeverisjes vendore, forcoi kontrollin shtetëror mbi arsimin dhe universitetet dhe vendosi kufizime më të rrepta mbi shtypin. Në të njëjtën kohë, fuqitë e autoriteteve policore u zgjeruan, ndërsa kundërshtarët politikë dhe ata të dyshuar për aktivitet revolucionar u përballën me mbikëqyrje, arrestime dhe internim.
Një incident karakteristik i periudhës ishte ekzekutimi, në vitin 1887, i Aleksandër Ulyanovit, vëllait më të madh të udhëheqësit të mëvonshëm të revolucionit bolshevik, Vladimir Leninit. Ulyanovi kishte marrë pjesë në një komplot për të vrarë carin.
Një nga aspektet më të diskutueshme të mbretërimit të tij ishte politika e rusifikimit, e cila synonte forcimin e gjuhës ruse, fesë ortodokse dhe dominimin kulturor të elementit rus në rajone të ndryshme të perandorisë.
Kjo politikë preku veçanërisht popullatat në Ukrainë dhe pjesën tjetër të rajoneve jo-ruse të perandorisë, pasi qeveria kërkoi të kufizonte veçoritë kombëtare dhe kulturore që i konsideronte një kërcënim për unitetin perandorak.
Trajtimi i komuniteteve hebraike ishte veçanërisht i ashpër. Në vitin 1882, u miratuan "rregulloret e përkohshme", të njohura si "Ligjet e Majit", të cilat ndalonin vendbanimet e reja hebraike jashtë qyteteve dhe qytezave në zona të caktuara të perandorisë, ndërsa vendosnin gjithashtu kufizime mbi aktivitetet ekonomike dhe të drejtat e pronës. Në vitet në vijim, u vendosën kufizime shtesë mbi aksesin e hebrenjve në arsim dhe profesione.
Gjatë së njëjtës periudhë, Perandoria Ruse përjetoi valë dhune dhe pogromesh anti-hebraike, veçanërisht në vitet 1881-1882. Megjithëse historiografia e mëparshme shpesh ia atribuonte organizimin e tyre drejtpërdrejt autoriteteve shtetërore, hulumtimet historike më të fundit nuk kanë identifikuar prova se sulmet ishin të planifikuara në mënyrë qendrore. Megjithatë, legjislacioni anti-hebraik i regjimit carist intensifikoi diskriminimin kundër popullatave hebraike.
"Paqebërësi" që shmangu luftërat e mëdha
Pavarësisht autoritarizmit të tij në vend, Aleksandri III ndoqi një politikë të jashtme të përmbajtur, duke kërkuar të shmangte konfliktet e mëdha ushtarake. Ky qëndrim i dha atij nofkën "car paqebërës", pasi gjatë mbretërimit të tij Rusia nuk u përfshi në asnjë luftë në shkallë të gjerë. Mungesa e luftërave të mëdha nuk do të thoshte, megjithatë, se aspiratat perandorake u braktisën, veçanërisht në Azinë Qendrore, ku ndikimi rus vazhdoi të zgjerohej.
Një nga zhvillimet më të rëndësishme diplomatike të periudhës ishte distancimi gradual i Rusisë nga Gjermania dhe afrimi i saj me Francën. Ky proces çoi në formimin e aleancës franko-ruse në fillim të viteve 1890, duke ndryshuar ekuilibrin e fuqisë në Evropë.
Franca kërkoi të siguronte një kundërpeshë të fortë ndaj Gjermanisë, ndërsa Rusia kërkoi, ndër të tjera, fonde për të financuar zhvillimin e saj ekonomik dhe industrial. Bashkëpunimi midis dy vendeve do të bëhej me rëndësi të madhe në përballjet diplomatike evropiane të dekadave në vijim.
Industrializimi dhe “Uria e Madhe”
Pavarësisht konservatorizmit të tij politik, nën Aleksandrin III, Rusia bëri hapa të rëndësishëm drejt zhvillimit ekonomik dhe industrial. Zhvillimi i transportit hekurudhor ishte një pjesë e rëndësishme e këtij procesi. Në vitin 1891, filloi ndërtimi i Hekurudhës Trans-Siberiane , një nga projektet më të mëdha të infrastrukturës së kohës, i cili synonte të lidhte rajonet evropiane të perandorisë me Siberinë dhe Lindjen e Largët Ruse.
Projekti u mbështet nga vetë perandori dhe shoqërohej me përpjekjet për të zhvilluar ekonominë dhe për të forcuar praninë e Rusisë në rajonet aziatike të perandorisë.
Megjithatë, zhvillimi ekonomik bashkëjetoi me pabarazi të thella sociale dhe varfëri të përhapur në zonat rurale. “Uria e Madhe” e viteve 1891-1892, e cila preku veçanërisht pjesë të Rusisë Evropiane, u shkaktua nga një dështim i rëndë i prodhimit bujqësor dhe u përkeqësua nga vështirësitë në furnizimin dhe shpërndarjen e ushqimit.
Qeveria mori masa për të lehtësuar të prekurit, ndërsa mobilizimi i individëve dhe personaliteteve, përfshirë shkrimtarin Leo Tolstoy dhe mjekun dhe shkrimtarin Anton Çehov, ishte gjithashtu i rëndësishëm. Pavarësisht këtyre përpjekjeve, kriza vazhdoi dhe kontribuoi në ringjalljen e kritikave ndaj regjimit carist.
Vdekja dhe Cari i Fundit
Në vitet e fundit të jetës së tij, shëndeti i Aleksandrit III u përkeqësua. Perandori vuante nga sëmundja e veshkave dhe i kaloi ditët e fundit të jetës në Pallatin Livadia në Krime. Më 1 nëntor 1894, Aleksandri III vdiq në moshën 49-vjeçare.
Pas vdekjes së tij, Nikolla II, 26 vjeç, mori pushtetin, duke trashëguar një perandori të gjerë që po përballej me sfida gjithnjë e më të mëdha sociale dhe politike. Mbretërimi i carit të fundit do të përfundonte 23 vjet më vonë, në vitin 1917, me rënien e monarkisë Romanov. ©Përgatiti LAPSI.al
