Nga Aris Roussinos, “UnHerd”/ Jashtë portave të mbyllura të Katedrales Katolike të Tiranës të shtunën e kaluar, një polic special vrapoi drejt meje me shkopin e ngritur për të më goditur në kokë. Kur bërtita se isha anglez – nuk kishte kohë për shpjegime të gjata – ai u lëkund për një sekondë, pastaj më shtyu nga rruga. Me kamerën në dorë, e ndalova atë dhe kolegët e tij teksa përpiqeshin të rrihnin, përmes kangjellave, një grusht protestuesish adoleshentë që kishin vrapuar përmes reve të dendura të gazit lotsjellës në territorin e Kishës për t'u strehuar. Pak çaste më parë, protestuesit e veshur me të zeza jashtë katedrales kishin hedhur bomba molotov mbi policët, teksa ata përpiqeshin të sulmonin Urën Vodafone për këmbësorët. Pasi policia u tërhoq, për të ndjekur protestues të tjerë, fola me një vajzë adoleshente që qante, e cila ngushëllohej nga një murgeshë me flokë gri poshtë statujës prej bronzi të Nënë Terezës.
“Ata kanë një urrejtje të tillë në sytë e tyre. Ne thjesht po protestojmë për të drejtat tona. Nuk kemi bërë asgjë të gabuar", tha vajza, duke u dridhur. “E gjitha kjo ndodh sepse qeveria nuk po na dëgjon, nuk po bën asgjë për të na ndihmuar, për të ndihmuar asnjë nga njerëzit e varfër të Shqipërisë, në asnjë mënyrë”, - tha murgesha, dukshëm e tërbuar, me sytë e skuqur nga gazi lotsjellës. Ishte dita e pestë dhe më e dhunshmja deri më tani, e protestave të udhëhequra nga studentët që e kanë zhytur kryeqytetin e Shqipërisë në kaos për më shumë se një javë.
Që nga maji, bulevardi qendror i Tiranës kishte qenë skena e protestave paqësore dhe të gëzueshme të “Revolucionit Flamingo”, të emërtuara sipas shpendit që supozohet se kërcënohet nga projekti i zhvillimit bregdetar të udhëhequr nga Kushner në fshatin jugor të Zvërnecit. Por nëse “Bulevardi Flamingo” i verës ishte një lëvizje proteste që e quajti veten revolucion, ajo që po ndodh tani është një përpjekje revolucioni që e quan veten një lëvizje studentore. Demonstruesit po përpiqen të rrëzojnë qeverinë e Partisë Socialiste të Edi Ramës, e zgjedhur për një mandat të katërt radhazi vetëm vitin e kaluar, me qëllim instalimin e një qeverie teknokratike të përkohshme para zgjedhjeve të reja. Të shtunën, dukej se për disa orë dramatike do të kishin sukses. Mijëra protestues kishin mbushur bulevardin kryesor të Tiranës, duke u ngjitur deri në Kryeministri, selinë e qeverisë së Shqipërisë. Të rinj të maskuar dhe të veshur me të zeza vazhdonin të shtynin përpara me ulërima gëzimi dhe zemërimi kundër topave të ujit dhe mureve mbrojtëse të policisë së trazirave, me brohoritje që dëgjoheshin teksa molotovët me benzinë shpërthenin në flakë kundër kamionëve të blinduar, duke i detyruar ata të tërhiqeshin. Nëse shkaqet themelore - fundi i korrupsionit politik, shpenzime më të mëdha sociale, një sistem politik krejtësisht i ri - janë të njëjta si më parë, atmosfera midis protestuesve është bërë rishtas e ashpër. Ka ikur pakënaqësia e verës me Edi Ramën, e zëvendësuar nga një urrejtje e zjarrtë dhe e thellë.
Sa herë që protestuesit lëkundeshin, dëgjoheshin thirrjet "Poshtë diktatori. Poshtë komunistët", duke i motivuar ata të shtynin përpara përsëri në retë e dendura të gazit lotsjellës, duke hedhur bombola dhe duke drejtuar fishekzjarrë drejt radhëve të policisë. Duke rrëmbyer një makinë të parkuar, protestuesit e shtynë atë drejt kordonit të policisë dhe i vunë flakën, duke e detyruar policinë të tërhiqej. Gra të reja me rroba palestre dhe maska Covid, dhe burra të rinj me tuta të zeza dhe maska skijimi vrapuan sa më afër policisë që mundën për të hedhur fishekzjarrët e tyre, duke i tallur dhe sharë ata. Burrat shpesh u shfaqnin ijët kundërshtarëve të tyre për t’u treguar, në një mënyrë që nuk kërkon një zotërim të rrjedhshëm të shqipes për të kuptuar, se çfarë donin t'u bënin oficerëve. Dhjetëra herë atë natë të shtunë, më duhej të shpëtoja nga gazi lotsjellës që më mbyste; çdo herë, brenda sekondave, një vullnetar vraponte për të më spërkatur ujë të distiluar në sy, një tregues i nivelit mbresëlënës dhe në dukje organik të organizimit studentor pas protestave. Tea, një studente 21-vjeçare e matematikës, më pyeti nga isha ndërsa më spërkati me ujë në sy. Anglia, pëshpërita unë. “Atëherë nuk na njeh ne shqiptarët, jemi të çmendur si të këqij,” qeshi ajo. “Ai do të ikë, dhe ne do ta bëjmë të ikë, sa më shpejt të mundemi.”
Në një kafene në trotuar pranë protestave, takova Genc Pollon, një intelektual dhe politikan konservator, dhe një kritik të fortë të qeverisë së Ramës. Një figurë urbane, ishte një surprizë ta shihja me syze noti të vendosura në kokë, një përpjekje për të mbajtur larg gazin lotsjellës nga protestat që ai tani ndjek çdo natë. Nëse protestat e Flamingo-ve do të ishin dëgjuar nga qeveria, më tha ai, e gjithë kjo dhunë mund të ishte shmangur. "Por përgjigjja nga qeveria ishte kryesisht tallje, duke i quajtur ata spiunë të huaj, duke i quajtur ata manipulatorë algoritmikë dhe gjërat e zakonshme." Në vend të lëshimeve, "menjëherë, me policinë, duke iu përgjigjur me gaz lotsjellës dhe shkopinj, dhe tani me plumba gome, gjithçka u shndërrua në një përballje të dhunshme. Ky është "një evolucion shumë logjik i situatës. Nëse frustrimi, pakënaqësia dhe ankesat legjitime do të ishin trajtuar vërtet, jo me karrem, jo me propagandë, dhe për më tepër, tallje për protestuesit, kjo mund të ishte kanalizuar në mënyra paqësore, zgjidhje dhe marrëveshje paqësore."
A kishte ndonjë zgjidhje që përfundon me Ramën ende në pushtet? “Nuk mendoj se kjo është e mundur”, më tha Pollo. “Meqenëse është bërë e tensionuar dhe gjithashtu e dhunshme, nuk mendoj se do të zgjasë aq sa Flamingot. Nga natyra e saj, dua të them se nëse është sidoqoftë, do të vendoset në një afat më të shkurtër kohor.”
Përsëri në bulevard, nën zhurmën e granatave të gazit lotsjellës, e pyeta Jurgenin, një student 20-vjeçar të drejtësisë, pse ishte aty. "Për shkak të qeverisë së korruptuar dhe gjithçkaje që ka ndodhur në 13 vitet e fundit," më tha ai. "Kryeministri do të japë dorëheqjen, shpresojmë këtë fundjavë, për shkak të protestave masive, ai duhet të reflektojë mbi këtë. I dhamë 140 ditë kohë për të pyetur me mirësjellje, por ai nuk dëgjoi, kështu që tani gjërat morën një kthesë. Ky është rezultat i mosdëgjimit të popullit të Shqipërisë. Nuk mund të përmend asnjë gjë që ai ka bërë që më ka sjellë dobi si student ose si shqiptar."
Pas tij, një grup grash të moshuara, njëra me hixhab, ishin të zëna duke shqyer trotuarin me kalldrëm dhe duke mbushur një karrocë pazari me gurë për t'ua çuar drejt të rinjve në ballë. Në të vërtetë, për një protestë të Gjeneratës Z, kishte një numër të habitshëm burrash me flokë të thinjur në ballë të përleshjeve, duke hedhur gurë dhe shufra metalike drejt kordonëve të policisë.
Teksa dhuna udhëhiqej nga studentë dhe nxënës shkolle, protestuesve të sjellshëm të klasës së mesme të verës u janë bashkuar edhe të ashpër më të vjetër, me tregues se ultrasit nga grupet e skuadrave të futbollit të Tiranës kanë lënë mënjanë rivalitetet e tyre për të rrëzuar Kryeministrin e tyre të sulmuar. Britmave "Rama jep dorëheqjen" dhe "Rama në burg, Berisha në burg" nga protestat paqësore të verës i është shtuar edhe një e re: Slogani i Ballit Kombëtar, lëvizjes së rezistencës së krahut të djathtë gjatë Luftës së Dytë Botërore: "Shqipëria e shqiptarëve, vdekje tradhtarëve".
Megjithatë, për shumë protestues, është gjeopolitika bashkëkohore ajo që i shqetëson më shumë. “Rama do të ikë”, më tha një burrë në të 30-at, “por ai do të ikë vetëm kur kombet e tjera, Amerika dhe Evropa ta detyrojnë të ikë, sepse ka një personalitet të keq, është i vështirë dhe gjithashtu sepse është i implikuar me bandat kriminale dhe me Izraelin”. Nëse projekti i Zvërnecit i udhëhequr nga Kushner ishte shkëndija për protestat e verës Flamingo, një ndjenjë më e gjerë se qeveria Rama është shumë afër Izraelit ka çuar në teori konspirative të përhapura se Tel Avivi ka dërguar përforcime dhe pajisje për kontrollin e turmave në policinë shqiptare dhe se Rama ua ka shitur vendin interesave izraelite. Midis shumë kërkesave për revolucion të shkruara përgjatë mureve të bulevardit ishte mesazhi i shkurtër me bojë: “Vafsh në djall çifuti Rama”. Në një vend që është ashpërsisht nacionalist edhe sipas standardeve ballkanike, nuanca të shumta të opinionit politik, si të majtë ashtu edhe të djathtë, tani janë bashkuar në një luftë të përbashkët për të rrëzuar qeverinë.
E pyeta Eldisonin, një student 20-vjeçar të inxhinierisë softuerike, nëse protestat e Flamingo ishin shndërruar në një revolucion. “Gjithmonë ka qenë një revolucion, sepse ne po luftojmë për të ardhmen tonë, të drejtat tona, vendin tonë”, tha ai. “Rama nuk do të japë dorëheqjen, por do të vrasë veten”. Pse, pyeta unë. “Është pak a shumë një gjë hebraike”, ngriti supet ai.
Qeveria shqiptare nuk pranoi një kërkesë për intervistë, duke ofruar në vend të kësaj t'u përgjigjej një sërë pyetjesh me shkrim. Kur i dërgova një listë të detajuar, ajo nuk iu përgjigj atyre, por më dërgoi një transkript të fjalimit televiziv të Edi Ramës, në të cilin ai fajësonte Antifa-n, "neokomunistët", "neoballistët", opozitën politike dhe Iranin për trazirat.
Në një kafene në një qendër tregtare, takova një person të shquar të Partisë Socialiste, i cili më dha një intervistë me kusht anonimitetin. "Ajo që është e re tani është se pati këtë shpërthim shumë të papritur në drejtim të sulmit ndaj institucioneve publike, shkatërrimit të zyrave publike", më tha personi i brendshëm. "Por mendoj se ekziston edhe elementi i doktrinës policore i lidhur me të, në kuptimin që pati një përpjekje në ditët shumë të para, të paktën, për t'i lënë ata të shpërthenin." Ndërkohë, retorika shpërthyese, të cilën personi i brendshëm ia hodhi fajin "boteve", ishte gjithashtu me sa duket e re. “Çfarë thonë robotët? Ia keni shitur këtë vend Izraelit. Ju jeni të gjithë hajdutë, ky është elementi i dytë. Dhe ne do t'ju vrasim dhe do t'ju djegim. Pra, këto janë tre temat mbizotëruese.”
-
Si po e çon Rama vendin drejt përplasjes civile
19 Tetor, 15:20
Retorika po bëhej gjithnjë e më e errët, më tha i intervistuari im. “Herën e fundit që shqiptarët i kanë quajtur tradhtarë të tjerë shqiptarë, ka qenë në vitin 1943, 1945, 1944. Dhe tani është shumë jashtë kontekstit, por përsëri, ky është një brez që nuk e kupton specifikën e kësaj fjale në historinë e Shqipërisë. Dhe për mua, është shumë e rrezikshme.”
Në të vërtetë, “ka tre gjëra që kam frikë dhe që më mbajnë zgjuar natën”, më tha burimi i brendshëm. E para ishte inflacioni në rritje i mallrave thelbësore, i trashëguar nga partnerët kryesorë tregtarë të Shqipërisë, Italia dhe Greqia. E dyta ishte se retorika e shtuar mund të shkaktonte një vdekje, pas së cilës gjërat mund të dilnin jashtë kontrollit. E treta, tha ai, ishte një mungesë vullneti për të eksploruar mjete kushtetuese për zgjidhjen e ngërçit, në favor të fitores absolute. “Kjo është arsyeja pse jam pak i hutuar nga ato që thonë, si, “Na duhet një përgjigje politike për këtë krizë”. Dua të them, nëse shkon në qeveri dhe i thua, “Para se të flasim, duhet të jepni dorëheqjen”, është një diktat. Nuk është një zgjidhje politike, apo jo? Mund të jetë një rezultat politik, por nuk është një fillim politik i fjalisë.”
A do të japë dorëheqjen Rama? “Jo, por ka diskutime në lidhje me metodën që do të ndiqet më tej.” Intervista mbaroi, biseda jonë e shkurtër u ndërpre papritur nga shoferi i tyre që iu afrua për t'i paralajmëruar se protestuesit kishin arritur në zonë dhe se ata duhet të largoheshin. Kjo protestë, si pothuajse të gjitha tubimet e protestuesve tani, u shpërnda shpejt nga përdorimi liberal i gazit lotsjellës dhe topave me ujë nga policia.
Në selinë e Partisë Demokratike, një parti konservatore opozitare në Shqipëri, takova Belind Këlliçin, nënkryetarin e ri dhe të arsimuar në Amerikë të partisë. Në zyrën e tij, me fotografi të nënshkruara të Donald Trump dhe JD Vance të vendosura në murin pas tij, një grumbull maskash gazi dhe jelekësh plastikë ishin në dysheme. Një natë më parë, policia kishte hedhur breshëri gazi lotsjellës në kompleks, në atë që Këlliçi më tha se ishte pjesë e një komploti për të vënë agjentë provokatorë ta digjnin atë dhe t’ua hidhnin fajin protestuesve. E pyeta Këlliçin se çfarë nënkuptonte me postimin e tij në Twitter një ditë më parë, i cili thoshte se: "Ky përbindësh që kërkon gjak me çdo kusht meriton fatin e çdo diktatori që është zvarritur nga populli i tij".
"[Rama] është një diktator dhe ai është kreu i narko-shtetit të parë në Evropë", u përgjigj ai. "Unë them se Partia Socialiste nuk është armiku im. Është kundërshtari im politik, por për atë që Edi Rama i ka bërë Partisë Socialiste, dhe nëse mund të kontrolloni të dhënat në dekadën e fundit, keni dhjetëra ministra, kryetarë bashkish, anëtarë të parlamentit dhe zyrtarë të lartë që janë në burg për korrupsion, trafik droge, vjedhje parash, pastrim parash dhe afera të tjera."
E pyeta Këlliçin se çfarë do të ndodhë më pas me qeverinë e Ramës. “Nuk mund t'ju them brenda këtij muaji ose brenda këtij viti kalendarik, por jam shumë i bindur se brenda një periudhe shumë të shkurtër kohore, në javët ose muajt e ardhshëm, ajo do të detyrohet të largohet”, tha ai. “Nuk ka asnjë mënyrë që njerëzit të vazhdojnë me këtë. Nuk ka asnjë mënyrë që ne të shkojmë në parlament dhe të bëjmë sikur është puna si zakonisht. Nuk do ta bëjmë. Do të qëndrojmë pranë studentëve. Do të qëndrojmë pranë protestuesve. Do të bëjmë gjithçka që kemi mundësi për t'i mbështetur dhe mbrojtur ata.”
Lidhur me ditët në vijim, Këlliçi pohoi: “Kemi marrë një informacion nga ekipi i tij më i ngushtë brenda zyrës së Kryeministrit se ai po përpiqet të ketë një viktimë në protestë. Nuk ka rëndësi nëse është nga studentët apo nga forcat e policisë. Ai po përpiqet ta përdorë këtë si justifikim për të ndaluar menjëherë protestën dhe për të gjetur një mënyrë për të arritur një marrëveshje me studentët dhe për të thënë se kjo është mjaft, nuk mund ta duroni më, një viktimë është e mjaftueshme dhe ne duhet të gjejmë një zgjidhje politike.” Por, shtoi Këlliçi, “Nuk i shoh studentët të ndalen. Nuk i shoh civilët, njerëzit e Tiranës dhe qyteteve të tjera të ndalen.”
Sigurisht, dhuna në rrugë, e cila ka valë qetësimesh dhe përshkallëzimesh, nuk ka mbaruar, dhe as tubimet masive, të cilave tani u janë bashkuar pedagogë dhe mësues universiteti në grevë. Të premten, unë iu bashkova protestuesve jashtë Ministrisë së Arsimit në Rrugën e Durrësit, e cila është bërë qendra e protestave të mëngjesit, përpara se një turmë shumë më e madhe të mblidhej më vonë gjatë ditës përgjatë bulevardit qeveritar. Policia mori një qëndrim mbrojtës, e mbledhur rreth një topi uji, gryka e të cilit dridhej dhe pikonte në pritje të dhunës që do të vinte. Një radhë nxënësesh shkolle lidhën krahët dhe u shtynë në ballë, duke sfiduar policinë t'i largonte me forcë, gjë që, pasi protestuesit meshkuj ikën nga pas tyre dhe filluan të hidhnin gurë, ata e bënë, së pari me shpërthime nga topi i ujit dhe më pas me breshëri gazi lotsjellës. I kërkova njërës prej vajzave një intervistë. "Prindërit e mi nuk do të ishin të lumtur" tha ajo, duke ulur maskën e saj Covid. Do të jetë anonime, thashë unë. "Oh, në rregull," u përgjigj ajo, "Ne jemi këtu për të rrëzuar diktatorin Edi Rama" tha duke buzëqeshur me gëzim përpara se të ikte me vrap drejt raundit tjetër të gazit.
Gratë ishin po aq të spikatura në ballë të luftimeve sa edhe burrat. Një grua në të 30-at e veshur me krahë engjëlli rozë vrapoi drejt e në drejtim të policisë për t'u hedhur një gur në fytyrë. Një tjetër e re me hixhab me rroba modeste përplasi një gur kalldrëmi në trotuar dhe pastaj e hodhi atë drejt policisë, duke u larguar duke qeshur. Më vonë atë mbrëmje, ndërsa turma e protestuesve jashtë ndërtesave qeveritare në bulevard u shndërrua në një trazirë, pashë disa qindra protestues teksa filluan të shqyenin trotuaret me kalldrëm dhe të hidhnin gurë drejt policisë. Disa u ngjitën në ndërtesën e parlamentit dhe thyen dritaret me mbajtëse çeliku për biçikleta, duke u përpjekur të rrëzonin dyert e trasha prej druri përpara se të shpërndaheshin me breshëri gazi lotsjellës në luftimet që vazhduan gjatë gjithë natës. Në ditët e para të trazirave, qeveria u përpoq të projektonte një atmosferë normaliteti, duke dërguar ekipe që punonin gjatë natës për të pastruar rrënojat dhe për të lyer me bojë sloganet në mure, pa dyshim duke shpresuar që protestat të shuheshin natyrshëm. Megjithatë, turma të mëdha që thyejnë dritaret dhe dyert e parlamentit dhe të godinës së Kryeministrit për ta djegur janë sigurisht një shpërqendrim nga procedura normale parlamentare. Për më shumë se një javë , Parlamenti u pezullua ndërsa trazirat pushtuan jetën e përditshme të kryeqytetit.
Secila palë, qeveria dhe protestuesit, fajësojnë njëra-tjetrën për dhunën. Të premten dhe të shtunën, nga vendi i ngjarjes u duk se policia përdori forcë vetëm në mbrojtje, pasi u sulmua vazhdimisht, ose në një përpjekje për të parandaluar sulmin ose shkatërrimin e ndërtesave qeveritare. Por në një përpjekje për të parandaluar një “Maidan shqiptar” në selinë e pushtetit të kryeqytetit, policia ka zhvilluar taktika të reja për shpërndarjen e përpjekjeve për përqendrime të protestuesve me topa uji dhe shkopinj gome, plumba gome të qëlluar nga pushkët e gjuetisë dhe breshëri të vazhdueshme gazi lotsjellës, i cili varet rreth qendrës së qytetit si një mjegull e dendur Dickensiane. Protestuesit e mundshëm arrestohen paraprakisht nga skuadrat e rrëmbimit të policisë, ndonjëherë në dukje të rastësishme. Natën, forcat e njësisë speciale të policisë elitare RENEA rrethojnë zyrën e Kryeministrit, ku e bëjnë të qartë me vendosmëri mosdashjen e tyre për t'u fotografuar. Por, nëse taktikat e reja të policisë e kanë lehtësuar kërcënimin ndaj ndërtesave qeveritare, rezultati, deri më tani, ka qenë shtyrja e dhunës në rrugët përreth, ndërsa grupe protestuesish luftojnë beteja gjatë mbrëmjeve në bulevardet kryesore tregtare dhe rrugicat e ngushta midis tyre, duke shkatërruar banka dhe kamera CCTV dhe duke ngritur barrikada të improvizuara me kazanë mbeturinash dhe mobilje rruge që digjen për të ngadalësuar furgonët e policisë që i ndjekin, si dhe duke hedhur fishekzjarrë dhe mjete piroteknike në ndërtesat qeveritare gjatë rrugës në një përpjekje për t'i djegur ato.
Protestat dhe trazirat kanë evoluar me shpejtësi nga një ngjarje tronditëse në pjesë të jetës së përditshme të Tiranës, një normalitet i ri për shqiptarët, me të gjitha shqetësimet dhe avantazhet e çuditshme të saj. Kioska ku isha mësuar të blija cigaret e mia të preferuara vendase është djegur, si shumë të tjera në qendër të qytetit. Nga ana tjetër, kalimi i rrugës, një ndërmarrje e rrezikshme në kohë të zakonshme, është bërë më i lehtë nga shkatërrimi i të gjitha semaforëve të qendrës, duke i detyruar shoferët të ndalen me pahir për këmbësorët. Kanalet televizive të lajmeve tani i janë kushtuar mbulimit të vazhdueshëm të betejave në rrugë, të filmuara nga kameramanë me maska gazi të ulur mbi furgonë. Klientët në trotuare në restorante dhe kafene shikojnë rrëmujën si tifozë futbolli, pronarët e restoranteve u shpërndajnë shishe me ujë kalimtarëve të trazirave nën britmat "bravo", dhe turistët e hutuar mbyten nga gazi lotsjellës teksa dalin nga hotelet e tyre, duke u përpjekur të gjejnë rrugën e tyre midis valëve të përleshjes mes demonstruesve dhe policisë.
Përgjatë Rrugës Mine Peza, një nga rrugët kryesore të Tiranës, pothuajse të gjitha dyqanet janë të mbyllura, me letra A4 që shkruajnë "Jemi me ju! Ju lutemi mos na e shkatërroni biznesin!" të ngjitura në qepenat metalike. Në kafenenë historike “Taiwan”, në një park pranë bulevardit kryesor, pashë roje të fuqishme të sigurisë që urdhëruan largimin e policëve të trazirave që përpiqeshin të hynin për të arrestuar protestuesit. Kur policia hoqi dorë dhe u largua, parku shpërtheu në brohoritje dhe duartrokitje. Me të dyja palët që po përgatiteshin për një kohë të gjatë, beteja që do të vijë është për durimin dhe vullnetin e mirë të popullsisë së gjerë të Tiranës. Në një rrugë të ngarkuar tregtare, pashë kalimtarë që protestonin kundër protestuesve që përpiqeshin të digjnin një bankë, duke bërë gjeste me zemërim drejt apartamenteve të zëna sipër. "Jam i neveritur nga kjo" - më tha pronari i një kafeneje, "Digjni të gjitha ministritë, sigurisht, mirë, por lëreni pronën private dhe bizneset e vogla rehat. Rama nuk do të largohet kurrë. Unë jam 40 vjeç dhe e di që Shqipëria nuk do të ndryshojë kurrë."
Jashtë Ministrisë së Arsimit, takova deputeten 25-vjeçare Marjana Koçeku, e zgjedhur në parlament për Partinë Socialiste të Ramës vetëm vitin e kaluar, dhe që dha dorëheqjen kur filluan protestat e Flamingos. Teksa bisedonim, për shkak të shpërthimeve të forta të granatave me gaz lotsjellës, biseda jonë u ndërpre dy herë nga gra të moshuara që iu afruan për ta puthur, duke e falënderuar për mbështetjen e saj.
"Duke qenë pjesë e këtij grupi [Partisë Socialiste], e kuptova se vetëm duke qenë pjesë dhe duke pasur votën time në mbështetjen e tyre, po kontribuoj në shkatërrimin e vendit tim", më tha ajo. "Mendoj se është shumë e rëndësishme të kemi një reformim të thellë të sistemit të elitës politike që kemi tani, sepse ata janë të rrënjosur fort në një mentalitet korrupsioni, në një dhunë sistematike të bërjes së politikës dhe [qasjes së saj] ndaj qytetarëve. Pra, nëse kjo është një zgjidhje e sigurt dhe e shëndetshme për vendin tonë, e mbështes plotësisht."
Në të vërtetë, shtoi ajo, "unë besoj se kjo protestë nuk do të mbarojë së shpejti", më tha ajo.
“Pres që të zgjasë për pak kohë dhe besoj patjetër në rezultate të mira dhe pozitive të kësaj proteste dhe të kësaj lëvizjeje. I vetmi dhe më i domosdoshëm reflektim në veprime politike që duhet të vijë tani nga ana e qeverisë është dorëheqja e Kryeministrit, nga qeveria e tij dhe nga politika në përgjithësi, sepse ai pati kohë të mjaftueshme për të dëshmuar atë që kombi ynë po kërkon vërtet dhe kohë të mjaftueshme për të kuptuar se ai nuk mund të jetë imazhi i duhur për të udhëhequr Shqipërinë drejt Bashkimit Evropian, veçanërisht me të gjitha skandalet që kanë dalë në pah.”
E pyeta Koçekun nëse Protestat e Flamingos ishin shndërruar tani në një revolucion. “Revolucionet janë të bukura”, buzëqeshi ajo, “mezi pres të shoh një të tillë në vendin tim.”
Në përleshjet në Rrugën e Durrësit, hasa rastësisht aktivisten revolucionare kanadeze-shqiptare Bora Mitrovica, të cilën e kisha intervistuar gjatë verës. Kishe të drejtë, i thashë, se protestat e Flamingove së shpejti do të bëheshin të dhunshme.
"I njoh njerëzit e mi," u përgjigj ajo, "jam thjesht e befasuar që zgjati kaq shumë." Por nëse protestat do ta detyrojnë vërtet Ramën të japë dorëheqjen duket e dyshimtë. Duke u dukur i lëkundur fundjavën e kaluar, përdorimi i fuqisë shtrënguese nga shteti është bërë që atëherë më i fortë dhe më i sigurt, duke penguar aftësinë e protestuesve për t'u mbledhur ose për të mbajtur qëndrimin e tyre. Apelet e protestuesve ndaj normave të pretenduara evropiane mbi kontrollin njerëzor të turmës gjithashtu vuajnë nga krahasimi me trazirat dhe metodat e fuqishme të policimit, të cilat tani shihen në Francë dhe Itali. Me Ramën që lidh drejtpërdrejt dhunën në Tiranë me trazirat në Evropën Perëndimore, ndoshta është një kohë e pafat për aktivistët antiqeveritarë shqiptarë që kryengritja e tyre është lënë në hije nga ngjarjet në zemër të BE-së.
Mbetet për t’u parë nëse protestuesit do të zhvillojnë apo jo taktika të reja dhe më efektive, siç ka bërë qeveria. Udhëheqësit fetarë të vendit - myslimanë sunitë, ortodoksë dhe katolikë - kanë bërë thirrje të përbashkëta për qetësi dhe dialog, duke lënë të kuptohet një tranzicion politik. Por edhe nëse qeveria dëshiron të negociojë me protestuesit, është e paqartë me kë mund të negociojnë. Gjatë drekës, një diplomat perëndimor i acaruar, i cili ishte përpjekur të kontaktonte demonstruesit, më tha se ata ende nuk e dinë se kush po e udhëheq lëvizjen, ose nëse dikush po e udhëheq në të vërtetë. Shpresa e qeverisë, pra, tani duhet të jetë që revolucioni i tentuar të kthehet në një lëvizje proteste, me të cilën mund të zgjedhë të negociojë ose të vazhdojë ta injorojë. Shirat e dimrit do të vijnë së shpejti, ndoshta duke zvogëluar vullnetin e protestuesve për t'u mbledhur në numër të madh, por edhe duke kufizuar efektivitetin e gazit lotsjellës, mbi të cilin mbështetet gjithnjë e më shumë autoriteti i Ramës. Një mundësi tjetër është që protestat të evoluojnë në një lëvizje elektorale përtej kontrollit të secilës parti kryesore, si në Serbi, ku lëvizja dyvjeçare e protestave studentore duket se këtë fundjavë është në prag të pushtetit . E vetmja gjë që mund të ndryshonte ekuilibrin, më thanë pothuajse të gjithë ata me të cilët fola, do të ishte një vdekje si pasojë e trazirave, në të cilën pikë, më thoshin vazhdimisht, "çdo gjë mund të ndodhte".
Por për momentin, dy objekte të palëvizshme, Edi Rama dhe protestuesit, janë të përfshirë në një betejë vullnetesh pa asnjë mjet të besueshëm për të ulur tensionet, përveç mposhtjes totale të armikut të tyre. Të hënën, në bulevard, çuditërisht i qetë pas përdorimit dërrmues të forcës nga policia një ditë më parë, hasa përsëri Borën.
"Nuk më pëlqen," tha ajo, duke bërë me shenjë nga grupi i vogël i mbajtësve të pankartave jashtë zyrës së Kryeministrit. "Nëse kjo protestë kthehet në paqësore, kemi humbur." Ajo nuk kishte pse të shqetësohej: përleshjet kanë rinisur që atëherë. E lënë në hije nga trazirat në vende të tjera të Evropës, kriza më serioze politike e Shqipërisë në vite ka ende shumë për të bërë. Ndoshta, në vend që t'u drejtohet institucioneve të BE-së për ndërmjetësim, ndikimi më i madh do të jetë një zhgënjim me një bërthamë evropiane jo aq të ndryshme në thelb nga Shqipëria në fund të fundit.
